‘ปิยะศิริ’ เล็งเปลี่ยนสนามรบเป็นสนามเรียน ผนึกทุนยักษ์ CP-อินโดฯ เขย่าโครงสร้าง ‘ทุนมนุษย์’ ดับไฟใต้

3 มีนาคม 2569 ในห้วงเวลาที่สถานการณ์ความไม่สงบในจังหวัดชายแดนภาคใต้ (จชต.) กำลังก้าวข้ามผ่านทศวรรษที่สอง โจทย์ใหญ่ของรัฐบาลไทยไม่ใช่เพียงการรักษาความสงบเรียบร้อยด้วยมาตรการทางความมั่นคงเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่คือการแก้โจทย์ "ความยากจน" และ "การขาดโอกาสทางการศึกษา" ซึ่งถูกมองว่าเป็นรากเหง้าสำคัญที่หล่อเลี้ยงวงจรความขัดแย้งมาอย่างยาวนาน

ล่าสุด นายปิยะศิริ วัฒนวรางกูร เลขาธิการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) ได้ประกาศจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ที่น่าสนใจ โดยการวาง "การศึกษา" ให้เป็นเข็มทิศหลักในการดับไฟใต้ระยะยาว ผ่านการดึงยักษ์ใหญ่ภาคเอกชนในประเทศและสถาบันการศึกษาต่างประเทศเข้ามาเป็นแนวร่วม ซึ่งถือเป็นการขยับหมากครั้งสำคัญที่น่าจับตาในเชิงนโยบายสาธารณะ

ท่ามกลางบรรยากาศงาน CP ALL EDUCATION FORUM 2026 ณ หอประชุมสถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ จ.นนทบุรี เมื่อเร็วๆ นี้ ภาพของเลขาธิการ ศอ.บต. ที่เข้ารับมอบทุนการศึกษาประจำปี 2569 มูลค่าสูงถึง 88,814,000 บาท จำนวนกว่า 600 ทุน จากบริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) ไม่ใช่เพียงภาพการประชาสัมพันธ์องค์กรทั่วไป แต่หากพิจารณาในเชิงลึก นี่คือการถ่ายโอนภาระการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์จากภาครัฐไปสู่ภาคเอกชนที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน

ทุนจำนวนนี้ถูกออกแบบมาภายใต้ระบบ Work-based Education หรือการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติงานจริง ซึ่งเป็นโมเดลที่ ศอ.บต. เชื่อว่าจะเข้ามาแก้ปัญหาสภาวะ "วุฒิการศึกษาไม่ตรงกับความต้องการของตลาด" ที่เรื้อรังในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้มานาน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กยากจนและผู้ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบ ที่มักจะเข้าไม่ถึงระบบการศึกษาที่มีคุณภาพเนื่องจากปัจจัยด้านทุนทรัพย์ 

นายก่อศักดิ์ ไชยรัศมีศักดิ์ ประธานกรรมการบริหาร บมจ.ซีพี ออลล์ ได้กล่าวปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ "Go for Growth วางหมากการศึกษา สร้างคนก้าวทันโลกอนาคต" โดยหยิบยกปรัชญาจาก "หมากล้อม" มาปรับใช้กับการศึกษา เขาเน้นย้ำว่าการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ไม่ใช่การสะสมคะแนนเพื่อเอาชนะในห้องเรียน แต่คือการมองภาพรวม (Global View) และการสร้าง "พื้นที่ความยั่งยืน" บนกระดานชีวิต ซึ่งแนวคิดนี้สอดรับกับบริบทของชายแดนใต้ที่ต้องการเยาวชนที่มีทักษะการปรับตัว (Resilience) มากกว่าเพียงแค่การถือใบปริญญาที่หางานทำไม่ได้

หนึ่งในประโยคทองที่ถูกกล่าวถึงในงานคือ "คนที่โลกอนาคตเลือก ไม่ได้เดินเส้นเดียวกัน" คำพูดนี้กำลังกลายเป็นแรงบันดาลใจสำคัญที่ ศอ.บต. พยายามสื่อสารไปยังเยาวชนในพื้นที่ นายปิยะศิริ วัฒนวรางกูร ในฐานะแม่ทัพ ศอ.บต. มองว่าโครงสร้างการศึกษาเดิมที่เน้นสายสามัญเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการขับเคลื่อนเศรษฐกิจในพื้นที่อีกต่อไป

การที่ ศอ.บต. หันมาให้ความสำคัญกับการศึกษานอกระบบและการฝึกทักษะอาชีพ ถือเป็นการเปิด "ทางเบี่ยง" ให้กับเยาวชนที่อาจจะหลุดจากระบบโรงเรียนปกติ ให้กลับเข้ามามีที่ยืนในสังคมผ่านอาชีพที่มั่นคง การสร้างแรงจูงใจให้เด็กกลุ่มนี้เห็นว่าความสำเร็จไม่ได้ผูกขาดอยู่กับเด็กที่เรียนเก่งที่สุดในห้อง แต่เป็นคนที่กล้าคิดและเรียนรู้จากประสบการณ์จริง คือหัวใจสำคัญของการดึงเยาวชนออกจากวงโคจรของการเป็นแนวร่วมความรุนแรง

หากจะถามว่าการศึกษานอกระบบในมุมมองของ ศอ.บต. มีรูปร่างหน้าตาเป็นอย่างไร ภาพของนายปิยะศิริที่แวะไปเยี่ยมเยียนและให้กำลังใจเด็กๆ กว่า 50 ชีวิต ณ สมาคมคนจีนไหหนำ ปัตตานี คือคำตอบที่ชัดเจนที่สุด

เด็กๆ เหล่านี้กำลังฝึกซ้อมเชิดสิงโตอย่างหนักเพื่อเตรียมงานสมโภชเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว ซึ่งเป็นงานวัฒนธรรมที่สำคัญที่สุดงานหนึ่งของพื้นที่ ภายใต้การฝึกซ้อมที่ต้องใช้ "วินัย" และ "ความอดทน" สูงระดับนักกีฬา เด็กกลุ่มนี้ยังสามารถใช้ทักษะที่ได้จากการฝึกฝนไปสร้างรายได้เสริมผ่านการรับจ้างแสดงในจังหวัดท่องเที่ยวอย่าง ภูเก็ต นครศรีธรรมราช และกระบี่

เลขาธิการ ศอ.บต. มองว่านี่คือ "หลักสูตรชีวิต" ที่มีคุณค่าไม่แพ้วิชาการ เพราะมันสอนเรื่องการทำงานเป็นทีม วินัย และการสืบสานวัฒนธรรมที่หลากหลายในพื้นที่พหุวัฒนธรรม การสนับสนุนให้เด็กๆ มีรายได้และเห็นคุณค่าในตัวเองผ่านกิจกรรมทางวัฒนธรรมเช่นนี้ ถือเป็นเครื่องมือเชิงรุกในการสร้าง "ภูมิคุ้มกัน" ทางสังคมในระยะยาว

นอกเหนือจากการดึงทุนในประเทศ ศอ.บต. ยังเปิดเกมรุกในระดับภูมิภาคด้วยการผนึกกำลังกับ Universitas Widyatama เมืองบันดุง ประเทศอินโดนีเซีย เพื่อมอบทุนการศึกษาระดับปริญญาตรี 100% ตลอดหลักสูตรให้กับเยาวชนที่จบชั้น ม.6

ความน่าสนใจของทุนนี้อยู่ที่ "สาขาวิชา" ที่ถูกเลือกสรรมาอย่างเจาะจง ไม่ว่าจะเป็นวิศวกรรมสารสนเทศ, วิศวกรรมอุตสาหกรรม, การค้าระหว่างประเทศ และการบัญชี ซึ่งล้วนเป็นสาขาที่ขาดแคลนในพื้นที่ จชต. และเป็นสาขาที่เป็นความต้องการของตลาดแรงงานในกลุ่มประเทศอิสลามและอาเซียน

การส่งเยาวชนไปเรียนที่อินโดนีเซียไม่ได้มีนัยยะแค่เรื่องการศึกษา แต่คือการสร้าง "ทูตวัฒนธรรม" และเครือข่ายความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ซึ่งจะเป็นประโยชน์มหาศาลเมื่อเยาวชนเหล่านี้เรียนจบกลับมาพัฒนาบ้านเกิดในฐานะคนรุ่นใหม่ที่เข้าใจบริบทโลกและเข้าใจอัตลักษณ์ท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง โดยล่าสุด ศอ.บต. ได้ขยายเวลารับสมัครทุนนี้ไปจนถึงวันที่ 7 มีนาคม 2569 เพื่อเปิดโอกาสให้เยาวชนได้เตรียมความพร้อมอย่างเต็มที่

การขยับตัวของ ศอ.บต. ภายใต้การนำของนายปิยะศิริ วัฒนวรางกูร ในครั้งนี้ ทั้งการดึงทุนจากซีพี ออลล์ และการเชื่อมต่อทุนจากอินโดนีเซีย สะท้อนถึงความพยายามในการใช้ "Soft Power" และ "Economic Opportunity" มาเป็นตัวนำหน้าการแก้ปัญหาความมั่นคง

ความท้าทายที่แท้จริงหลังจากนี้คือ "ระบบการติดตามและประเมินผล" รัฐบาลจะทำอย่างไรให้ทุนการศึกษาเกือบร้อยล้านบาทนี้ไม่ได้หายไปกับตัวเลขสถิติ แต่สามารถแปรเปลี่ยนเป็นอาชีพที่มั่นคงและสร้างความเปลี่ยนแปลงให้แก่ชุมชนได้จริง รวมถึงการดูแลเยาวชนที่ไปเรียนต่างประเทศให้กลับมาทำงานในพื้นที่แทนการสมองไหลไปสู่ต่างแดน

หาก "การศึกษาคือเครื่องมือแก้ปัญหาระยะยาว" ตามที่เลขาธิการ ศอ.บต. ลั่นวาจาไว้ วันนี้หมากบนกระดานถูกวางลงไปแล้ว เหลือเพียงเวลาจะเป็นเครื่องพิสูจน์ว่า หมากตัวนี้จะนำไปสู่ชัยชนะแห่งสันติภาพและความยั่งยืนในชายแดนใต้ได้จริงหรือไม่