อลหม่านหนัก  "กสม." ทำหนังสือด่วนถึงนายกฯ  ทบทวน "ยุบธนาคารที่ดิน"  

3  สิงหาคม 2569   น.ส.ประไพ กาญจนรินทร์  ประธานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ  ได้ทำหนังสือถึงนายกรัฐมนตรี ขอให้พิจารณาทบทวนยุบเลิกสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) หรือ บจธ. โดยมีรายละเอียดสำคัญดังนี้

1. ที่มาและสภาพปัญหา

ปัญหาความเหลื่อมล้ำ: เกษตรกรและผู้ยากจนขาดแคลนที่ดินทำกิน สุ่มเสี่ยงต่อการสูญเสียสิทธิในที่ดิน ถูกบังคับคดี ขับไล่ 

การสั่งระงับงาน: มติของคณะกรรมการพัฒนาและส่งเสริมองค์การมหาชน (กพม.) สั่งให้ บจธ. ยุติการดำเนินงานและระงับการใช้จ่ายงบประมาณ ส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อเกษตรกรที่อยู่ระหว่างรอรับความช่วยเหลือ 

ความสำคัญของ บจธ.: บจธ. ถูกจัดตั้งขึ้นตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดิน (องค์การมหาชน) พ.ศ. 2558 เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ สนับสนุนเกษตรกรให้มีที่ดินทำกินและที่อยู่อาศัยเป็นของตนเอง 

ผลงานที่ผ่านมา (ปี 2559–2568): สามารถช่วยเหลือประชาชนได้ 1,816 ครัวเรือน ในพื้นที่กว่า 7,256 ไร่ 

2. ผลกระทบจากการหยุดชะงักโครงการ (ปีงบประมาณ 2569)
จากงบประมาณปี 2569 จำนวน 451.86 ล้านบาท การสั่งหยุดชะงักส่งผลกระทบต่อ 6 โครงการหลัก มูลค่ารวมมากกว่า 109 ล้านบาท ได้แก่

1. โครงการบริหารจัดการที่ดินอย่างยั่งยืน สำหรับ 12 วิสาหกิจชุมชน (เกือบ 30 ล้านบาท) 

2. โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหาการสูญเสียสิทธิในที่ดิน สำหรับประชาชน 40 ราย (กว่า 24 ล้านบาท) 

3. โครงการพื้นที่นำร่องภาคเหนือ 4 ชุมชน (กว่า 6 ล้านบาท) 

4. โครงการบริหารจัดการทรัพย์ค้างขายทอดตลาด 9 พื้นที่ (กว่า 2 ล้านบาท) 

5. โครงการพัฒนาสาธารณูปโภค ในพื้นที่จัดสรรแล้ว (44 ล้านบาท) 

6. โครงการตลาดกลางที่ดิน 50 สัญญา (กว่า 2 ล้านบาท) 

3. ความเห็นและข้อพิจารณาของ กสม.

คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) พิจารณาแล้วเห็นว่า:

ละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐาน: การยุบเลิกหรือระงับงบฯ ไม่เพียงกระทบด้านงบประมาณ แต่เป็นการกระทบต่อสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน ทั้งสิทธิในที่ดิน สิทธิในมาตรฐานการครองชีพที่เพียงพอ และสิทธิชุมชน ตามรัฐธรรมนูญและกติการะหว่างประเทศ (เช่น ICESCR และ UNDROP) 
บจธ. มีภารกิจเฉพาะ: ทำหน้าที่กระจายการถือครองที่ดิน ช่วยเหลือเกษตรกรรายย่อยโดยตรง และไม่ได้ซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นที่มีอยู่ 

ความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจและสังคม:

อัตราส่วนความคุ้มค่า (Benefit-Cost Ratio): สูงถึง 2.47 เท่า 

ผลตอบแทนทางสังคม (SROI): เท่ากับ 1.19 
รายได้เกษตรกร: สมาชิกวิสาหกิจชุมชนมีรายได้เฉลี่ย 15,000–17,000 บาท/เดือน ซึ่งสูงกว่าเส้นความยากจนถึง 5 เท่า 
ความประหยัด: จัดซื้อที่ดินได้ต่ำกว่าราคาประเมินถึงร้อยละ 9.51 

4. ข้อเสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.)

กสม.จึงเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณา ดังนี้:

ทบทวนมติ กพม.: ให้ทบทวนการสั่งยุบเลิก/ระงับงบประมาณของ บจธ. 

อนุมัติงบประมาณต่อเนื่อง: อนุมัติงบประมาณให้ บจธ. ดำเนินโครงการที่ผูกพันและค้างอยู่ให้เสร็จสิ้น เพื่อไม่ให้ประชาชนเสียโอกาส 

ปรับปรุงรูปแบบองค์กร: ปรับปรุงองค์กรตามพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งฯ ให้เป็นกลไกเชิงรุกที่เป็นเอกภาพ แก้ไขปัญหาที่ดินและสิทธิมนุษยชนได้อย่างยั่งยืน