“นักสันติศึกษา” แนะ 4 โมเดล ปลดล็อก! ปัญหา “ไทย-กัมพูชา”

4 มิถุนายน 2569 ยังมีความเห็นอีกมุมหนึ่งจาก “นักสันติศึกษา” อย่าง อาจารย์นิชานท์ สิงหพุทธางกูร รักษาการหัวหน้าศูนย์วิจัยเอเชียเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศ สำนักวิชานวัตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ซึ่งได้ทำการศึกษา “ตัวอย่างความสำเร็จในการสร้างสันติภาพจากข้อพิพาทชายแดน ในภูมิภาคต่างๆ ของโลก” แล้วนำมาเปรียบเทียบเป็นข้อเสนอต่อปัญหาไทย-กัมพูชา สรุปว่า

• หากรัฐคู่ขัดแย้งเปลี่ยนวิธีคิดจาก “การเอาชนะ” ไปสู่ “การอยู่ร่วมกัน” จะทำให้มองเห็นทางออกของปัญหาได้มากกว่า 
• แม้ข้อพิพาทด้านอธิปไตยจะมีความอ่อนไหวสูง แต่สามารถแปลงเปลี่ยนได้ผ่านการเจรจา คณะกรรมาธิการร่วม , การจัดการพื้นที่ร่วม , การแบ่งปันทรัพยากร , การพัฒนาเศรษฐกิจร่วม และการสร้างพื้นที่สันติภาพ เช่น เขตปลอดทหาร เขตอนุรักษ์ร่วม หรือพื้นที่พัฒนาร่วม 
• กรณีไทย–กัมพูชา บทเรียนสำคัญคือ ชายแดนไม่ควรถูกมองเป็นเพียงพื้นที่อธิปไตยหรือพื้นที่ความมั่นคงของรัฐเท่านั้น แต่ควรถูกมองเป็นพื้นที่ชีวิตของประชาชน พื้นที่เศรษฐกิจร่วม และพื้นที่สร้างสันติภาพ 

 

ฉะนั้นหากทั้งสองประเทศยังยึดติดกับกรอบการแข่งขันทางอธิปไตยเพียงอย่างเดียว ความขัดแย้งก็มีโอกาสกลับไปสู่ความรุนแรงได้เสมอ แต่หากสามารถเปลี่ยนชายแดนจากพื้นที่แห่งความหวาดระแวงไปสู่พื้นที่แห่งความร่วมมือ ความไว้ใจ และผลประโยชน์ร่วม สันติภาพระยะยาวย่อมเป็นไปได้

อาจารย์นิชานท์ บอกด้วยว่า ได้ศึกษาบทเรียนจากความขัดแย้ง และข้อพิพาทชายแดน 

• แคเมอรูน–ไนจีเรีย 
• บูร์กินาฟาโซ–ไนเจอร์
• อินเดีย–บังกลาเทศ 
• เปรู–เอกวาดอร์ 
• นอร์เวย์–รัสเซีย 

 

“ความสำเร็จร่วม” ในการคลี่คลายความขัดแย้งคือ ต้องไม่เลือกใช้เครื่องมือใดเครื่องมือหนึ่งเพียงเครื่องมือเดียว แต่ต้องผสมผสานทั้งกฎหมายระหว่างประเทศ กลไกทวิภาคี การจัดการพื้นที่ร่วม การพัฒนาผลประโยชน์ร่วม และการสร้างความไว้วางใจระยะยาว 

ฉะนั้นสันติภาพที่ยั่งยืน จึงไม่ใช่แค่ “การหยุดยิง” แต่คือ “การออกแบบความสัมพันธ์ใหม่” ระหว่างรัฐ , ชุมชนชายแดน และภูมิภาค โดยเสนอ 4 โมเดล คือ 

 1.โมเดลกฎหมายและกลไกเขตแดนร่วม 
 2.โมเดลพื้นที่สันติภาพและผลประโยชน์ร่วม 
 3.โมเดลสันติภาพจากประชาชนและความไว้วางใจข้ามพรมแดน 
 4.โมเดลมหาวิทยาลัยสันติภาพชายแดนไทย–กัมพูชา