ไขข้อสงสัย! ดรามาภาษีบาป แก้กฎหมายเอื้อเอกชนจริงหรือ?

5 ตุลาคม 2569 สภาผู้แทนราษฎร อยู่ระหว่างเปิดรับฟังความคิดเห็นร่างกฎหมาย 4 ฉบับเกี่ยวกับการเปลี่ยนท่อจ่ายเงินภาษีบาป (สุราและยาสูบ) จากเดิมที่เคยจัดสรรตรงแก่ 4 หน่วยงาน/กองทุน (ไทยพีบีเอส, สสส., กองทุนผู้สูงอายุ และกองทุนพัฒนากีฬา) รวมกันปีละไม่ต่ำกว่า 14,000 ล้านบาท (ข้อมูลตั้งแต่ปี 2565-2568) โดยให้เปลี่ยนมาใช้วิธีทำโครงการขอรับงบประมาณรายจ่ายประจำปีผ่านสภาตามปกติ ส่งผลให้เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในโซเชียลมีเดีย 

โดยเฉพาะประเด็นหากยกเลิกการจัดสรรเงินตรง 2% ดังกล่าว จะเท่ากับเป็นการเอื้อประโยชน์ให้ผู้ประกอบการสุราและยาสูบไม่ต้องจ่ายภาษี On-top 2% อีกต่อไปหรือไม่

เกี่ยวกับเรื่องนี้ ดร.พรชัย ฐีระเวช อธิบดีกรมสรรพสามิต ชี้แจงผ่านรายงานเจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand ว่า เรื่องนี้ต้องทำความเข้าใจ เนื่องจากมีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน ซึ่งการแก้ไขเรื่องการนำเงินส่งกองทุนทำได้ 2 รูปแบบ คือ 

• รูปแบบแรก: กองทุนทั้ง 4 รับเงินภาษีสรรพสามิตไปแล้ว ห้ามเก็บไว้ ให้นำส่งคืนเข้าคลัง ซึ่งเป็นวิธีที่อ้อมไปอ้อมมา
• รูปแบบที่ 2 (รูปแบบที่กำลังพิจารณาอยู่): เป็นการยกเลิกเงินตัวนี้ไปเลย โดยรัฐบาลมีเจตนารมณ์ชัดเจนตามนโยบายที่นายกรัฐมนตรี (นายอนุทิน ชาญวีรกูล) แถลงต่อรัฐสภาเมื่อวันที่ 9 เมษายน 2569 ที่กำหนดให้ทำกฎหมายนำภาษีจากสินค้าที่ก่อให้เกิดผลกระทบทางลบต่อสังคมกลับเข้าสู่งบประมาณแผ่นดินเพื่อรักษาวินัยการเงินการคลัง

ดังนั้น หากร่าง พ.ร.บ. ยกเลิกเงินส่วนนี้ผ่านสภา ฝ่ายบริหารจะเสนอร่างกฎกระทรวงตาม พ.ร.บ. ภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 เพื่อปรับเพิ่มอัตราภาษีสรรพสามิตปกติเข้าไปในสินค้ากลุ่มนี้ทันที ทำให้ผู้ประกอบการยังคงต้องเสียภาษีในอัตราเดิมเท่าที่เสียอยู่ในปัจจุบัน

ดร.พรชัย ยืนยันว่า ภาษี 2% On-top ที่ก่อนหน้านี้ผู้ประกอบการต้องจ่ายเพิ่มจากภาษีสรรพสามิตปกติ ยังต้องจ่ายอยู่ แต่เปลี่ยนรูปแบบไปอยู่ภาษีปกติ ไม่ได้เอื้อเอกชน และไม่ได้ลดการจัดเก็บภาษีลง

เมื่อถามว่า เราจะใช้วิธีการที่ 1 หรือใช้วิธีการที่ 2 ในการแก้ไขกฎหมายนำส่งเงินให้กับกองทุน

อธิบดีกรมสรรพสามิต กล่าวว่า ดร.เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้มอบหมายให้กรมสรรพสามิตศึกษาไว้ ซึ่งเห็นว่ารูปแบบที่ 2 สอดคล้องและเหมาะสมที่สุด เนื่องจากสภาฯ ทำได้เพียงแก้ระดับพระราชบัญญัติ แต่ไม่สามารถออกกฎกระทรวงได้ รัฐบาลจึงจะเสนอร่างกฎกระทรวงประกบเข้าไปเพื่อให้มีผลบังคับใช้ในวัน เวลา และอัตราที่เหมาะสม

เมื่อ 2% ถูกส่งเข้าคลังแล้ว 4 หน่วยงาน จะใช้จ่ายอะไร อย่างไร เท่าใด ต้องทำเรื่องตามขั้นตอนงบประมาณเหมือนหน่วยงานอื่นๆ ใช่หรือไม่

ดร.พรชัย ฐีระเวช กล่าวว่า ถูกต้อง เท่านี้ก็จะเข้าสู่กระบวนการขอรับงบประมาณ การจัดสรรงบประมาณ และการอนุมัติงบประมาณตาม พ.ร.บ. วิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561

ที่เปิดรับฟังความคิดเห็น 3 ใน 4 ร่าง จะเป็นร่างที่เสนอโดย สส. พรรคภูมิใจไทย แต่ด้วยความที่เป็นร่างกฎหมายการเงิน ในจังหวะที่ต้องผ่านนายกฯ ก่อน ทางกระทรวงการคลังก็จะทำความเห็นประกบไปกับร่างของ สส. ภูมิใจไทย ใช่หรือไม่?

ดร.พรชัย กล่าวว่า ถ้าในทางปฏิบัติของทางราชการ ก็จะเป็นอย่างนั้น

ในเมื่อเป็นนโยบายของรัฐบาลจะทำ รัฐบาลออกหน้าเสนอแก้กฎหมายด้วยตัวรัฐบาลเองไปเลย จะไม่ดีกว่าหรือ จะไปทำความเห็นประกบกับร่าง สส. ภูมิใจไทย ทำไม?

ดร.พรชัย อธิบายว่า รัฐบาลมีการเตรียมการมาตั้งแต่เดือนเมษายน 2569 หลังแถลงนโยบาย แต่ช่วงที่ผ่านมามีภารกิจเร่งด่วน เช่น การออกพระราชกำหนดและการแก้ไขปัญหาวิกฤตต่างๆ จึงต้องจัดลำดับความสำคัญ และบังเอิญที่ช่วงนี้ทาง สส. ได้เสนอร่างนี้ขึ้นมาพอดี จึงเป็นโอกาสที่มาบรรจบกันพอดี