อธิบดีศาลอาญา ชูภารกิจคุ้มครองสิทธิเสรีภาพปชช.คู่ปกป้องสังคม

เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม ที่ศาลอาญา ถนนรัชดาภิเษก ห้องประชุมชั้น 10 คณะผู้บริหารศาลอาญาจัดกิจกรรมผู้บริหารศาลอาญาพบสื่อมวลชน โดยมี นายจีระพัฒน์ พันธุ์ทวี อธิบดีศาลอาญา  นายรัชชา สุทธิมา รองอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา นายวชิระ ทนินซ้อน รองอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา นายชยกมล เกษมสันต์ ณ อยุธยา รองอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา นายณัฐนันท์ ดุจดำเกิง  ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดียาเสพติดในศาลอาญา นายรัฐวิชญ์ อริยพัชญ์พล ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีในศาลอาญา น.ส.นภาวรรณ ขุนอักษร ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดีค้ามนุษย์ในศาลอาญา นาง เพ็ญวิภา ลอยกุลนันท์ ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นประจำกองผู้ช่วยผู้พิพากษาศาลฎีกา ช่วยทำงานชั่วคราวในตำแหน่งผู้พิพากษาศาลอาญา ช่วยทำงานชั่วคราวในตำแหน่งเลขานุการศาลอาญา นายกันตภณ เอมครุฑ ผู้อำนวยการสำนักอำนวยการประจำศาลอาญา และนายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม

โดยนายจีระพัฒน์ กล่าวว่า ภารกิจของศาลอาญาที่สำคัญคือการปกป้องสิทธิเสรีภาพของประชาชนควบคู่ไปกับการรักษาความสงบเรียบร้อย โดยทั้งสองด้านจะต้องดำเนินการให้สมดุลกัน ในการรักษาความสงบเรียบร้อยของสังคมกับเจ้าหน้าที่ของรัฐมุ่งที่จะปราบปรามอาชญากรรมเพื่อให้การนำผู้กระทำความผิดมาลงโทษได้อย่างรวดเร็วเป็นทฤษฎีของปราบอาชญากรรมหรือ Crime Control ส่วนในด้านการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนจะเน้นกระบวนการที่ สอดคล้องกับหลักนิติธรรม คำนึงถึงสิทธิเสรีภาพของประชาชน ของเจ้าหน้าที่ของรัฐอาจจะมีจำกัดบ้าง หน้าที่ของศาลยุติธรรมคือการทำให้เกิดสมดุลของทั้งสองแนวคิดนี้ ยามใดที่สังคม ไม่สงบ อาจจะให้น้ำหนักCrime control มากกว่า ยามใดที่บ้านเมืองสงบก็เน้นการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ 

นายจีระพัฒน์ กล่าวต่อว่า ที่ผ่านมาในปี 2568 ศาลอาญามีคำร้องขอปล่อยชั่วคราว 10,900 เรื่อง ตนมั่นใจว่ามากที่สุดในประเทศในคำร้องขอปล่อยชั่วคราวมีทั้งคดีเล็กและคดีใหญ่ แต่โดยสภาพของศาลอาญาโดยมากจะเป็นคดีใหญ่ร้อยละของการปล่อยชั่วคราวเดิม ภาพรวมจะอยู่ที่ 53-54 เปอร์เซ็นต์ แต่ในช่วง 3 เดือนที่ตนมาดำรงตำแหน่งตัวเลขการอนุญาตปล่อยชั่วคราวเขยิบขึ้นมาถึง 65 เปอร์เซ็นต์ มองให้เห็นถึงการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน เหตุที่ทำให้การปล่อยชั่วคราวสูงขึ้น เพราะศาลอาญานำมาตรการตามข้อบังคับของนายอดิศักดิ์ ตันติวงศ์ประธานศาลฎีกา ว่าด้วยการปล่อยชั่วคราวมาใช้ให้มีรูปธรรมมากขึ้น ข้อบังคับไม่เน้นเรื่องการใช้หลักประกัน แต่เน้นในเรื่องกำหนดมาตรการรายงานตัว การห้ามเดินท่างออกนอกประเทศ หรือการตั้งผู้กำกับดูแลหรือการใช้กำไลอีเอ็ม และการใช้หลักประกัน ทางรองอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา และผู้พิพากษาหัวหน้าแผนก นำแนวคิดส่วนนี้มาใช้ในการสั่งปล่อยชั่วคราว และที่มีการปรับมาตรการใหม่คือการให้ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะสามารถสั่งปล่อยชั่วคราวได้ในคดีที่ไม่มีข้อยุ่งยากมาก เนื่องจากปัจจุบันมีคำร้องขอปล่อยชั่วคราวเฉลี่ย 80 ถึง 90 คำร้องต่อวัน บางวันมีคำร้องขอปล่อยชั่วคราวกว่า 100 เรื่อง ทำให้ต้องรอคำสั่งปล่อยชั่วคราวตั้งแต่ 6 โมงเย็น จึงปรับระบบให้ผู้พิพากษาสามารถสั่งให้มีความรวดเร็ว ประชาชนกลับบ้านได้เร็วขึ้น

 

นายจีระพัฒน์ กล่าวว่า โดยการปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหา หากศาลมีคำสั่งไม่อนุญาตก็จะถูกคุมตัวไปยังเรือนจำ จะมีราชทัณฑ์เป็นผู้ดูแล แต่ถ้าเราปล่อยชั่วคราวไปจะไม่มีใครดูแลเลย ผู้ต้องหาอาจจะคิดทำอะไร มีความคับข้องใจ หรือเสียใจซึ่งอาจจะทำอะไรที่ไม่ถูกกฎหมายอีก เพราะฉะนั้นแนวคิดตรงนี้จึงใช้คลินิกให้คำปรึกษาจิตสังคม เพื่อเติมช่องว่างเมื่อปล่อยชั่วคราวแล้ว จะให้นักจิตวิทยาหรือนักสังคมสงเคราะห์ให้คำปรึกษาแก่ผู้ต้องหา เพื่อศึกษาสาเหตุของการกระทำและให้เข้าคิดใคร่ครวญว่าการกระทำที่ทำไปผิดถูกหรือไม่ หากเกิดความสำนึกผู้ต้องหาหรือจำเลยอาจจะเยียวยาให้กับผู้เสียหายและมีแนวความคิดในการดูแลผู้เสียหายด้วย โดยจะมีการสร้างระบบใหม่ ผู้เสียหายในคดีก็อาจจะใช้คลินิกจิตสังคมด้วยเช่นกัน

 

ด้านนายรัชชา กล่าวเสริมว่า ในเรื่องคลิกนิกจิตสังคมก่อนจะมีการปล่อยชั่วคราวทางศาลอาญาจะมีแบบประเมินความเสี่ยงให้เจ้าหน้าที่ลงไปประเมินความเสี่ยง จะมีคำถามเป็นหลักวิชาการเมื่อพิจารณาจากการประเมินความเสี่ยงว่าอาจจะไปก่อเหตุซ้ำ จึงมีการปรึกษาว่าจะต้องมีการตั้งผู้กำกับดูแลเพื่อไม่ให้กระทำความผิดซ้ำหรือก่อเหตุอื่น เป็นส่วนหนึ่งของการคุ้มครองผู้เสียหายด้วย 

 

ขณะที่นายสุริยัณห์ กล่าวว่า ศาลอาญาใช้วิธีการตั้งผู้กำกับดูแล และตั้งผู้ให้คำปรึกษาคลินิกจิตสังคม ทำให้ได้ผลทั้งสองทางคือตัวจำเลย ผู้ต้องหา ในการเข้าสู่กระบวนการสัมภาษณ์จากนักจิตวิทยา โดยทำการแก้ไขด้วยตัวเอง และกำกับดูแลตัวผู้ต้องหาด้วย หลักในการพิจารณาต้องดูว่ามีรเหตุยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐานหรือไม่ หรือจะไปก่อเหตุอื่นอีก เช่นเดียวกับคดีอาญาอื่น ๆ ในแต่ละคดีมีความแตกต่างกันในบางครั้งขึ้นอยู่กับความเสียหาย หรือผู้เกี่ยวข้องในคดีที่แต่ละรายอาจะโดนข้อหาที่แตกต่างกัน ศาลอาญาจะต้องพิจารณาเป็นรายบุคคลว่ามีโอกาสจะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐานหรือไม่ เพื่อดูและเรื่องสิทธิเสรีภาพในขณะเดียวกันในความปลอดภัยต่อสังคมจากการปล่อยชั่วคราวมีหรือไม่ ก็อยู่ในเกณฑ์พิจารณาด้วย เป็นหลักที่ศาลอาญาพยายามทำให้สมดุลระหว่างการคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาและฝ่ายผู้เสียหาย ศาลอาญาเป็นตัวอย่างของศาลยุติธรรมทั่วประเทศ ในการใช้คลินิกจิตสังคมตั้งแต่ปี 2565 คลินิกดังกล่าวเปิดเป็นระบบทั้งประเทศ มีการดำเนินการอย่างต่อเนื่อง เพียงแต่อาจจะไม่เป็นที่แพร่หลายต่อประชาชน ทุกคนที่เป็นผู้ต้องหาเข้ามาศาลแล้ว จะต้องดูแลเท่ากันไม่มีใครพิเศษไปกว่าใคร

 

 

นายจีระพัฒน์ กล่าวอีกว่า ในปี 2568 มีคดีรับใหม่เข้ามา 13,000 คดี โดยปกติจะเป็นคดียาเสพติด แต่ในระยะหลังปัญหาสังคมมีคดีอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสูงขึ้นมากกว่าคดียาเสพติด เราจะแก้ปัญหานี้อย่างไรในเมื่อ ศาลอาญามีส่วนร่วมในการพิจารณาคดี ตนได้ปรึกษากับผู้พิพากษาหัวหน้าแผนก ว่าให้จัดตั้งศูนย์คุ้มครองความปลอดภัยของประชาชนจากภัยออนไลน์ ที่ได้รับผลกระทบจากเว็บไซต์ผิดกฎหมาย สแกมเมอร์ เว็บพนันออนไลน์ และเว็บไซต์ที่กระทบต่อความมั่นคง ความสงบเรียบร้อย จะให้น้ำหนักการยกระดับคุ้มครองสิทธิเสรีภาพให้ประชาชนปลอดภัยจากภัยออนไลน์