ชนเผ่ากูย จัดงาน โฮมแซมซาย แอบุญ จา ปอม กินข้าวเม่า

12 พฤศจิกายน 2564 ที่ลานกลางหมู่บ้านหนองหว้า - หนองสะแตง ตำบลตาโกน อำเภอเมืองจันทร์ จังหวัดศรีสะเกษ นายอิศรา โพธิ์เงิน นายอำเภอเมืองจันทร์, นายเอกอมร มะโนรัตน์ ประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอเมืองจันทร์ พร้อมด้วยพี่น้องประชาชนคนเผ่ากูย หรือ เผ่าส่วย 1 ใน 4 ชนเผ่าไทยศรีสะเกษ ได้ร่วมกันสืบสานวัฒนธรรมประเพณีของชนเผ่า ในการบูชาเซ่นไหว้พระแม่โพสพ ด้วยการจัดประเพณี “ โฮมแซมซาย แอบุญ จาปอม กินข้าวเม่า” ภาษาส่วยแปลเป็นไทยว่า รวมพี่น้อง ทำบุญ กินข้าวเม่า  โดยมี นาย สำรวย เกษกุล รองผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษ, นายวิทยา วิรารัตน์ ประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดศรีสะเกษ, นางวาสิตา น้อยพรหม นายกสมาคมธุรกิจการท่องเที่ยวจังหวัดศรีสะเกษ ร่วมเป็นประธานในการเปิดงาน ภายใต้มาตรการการป้องกัน การแพร่ระบาดของเชื้อโรค โควิด-19 

โดยประเพณีดังกล่าวได้อยู่คู่กับชนเผ่ามาเป็นระยะเวลายาวนานกว่า 100 ปี แต่ช่วงหนึ่งได้หายไปเนื่องจากไม่มีใครสืบทอดต่อ จนมาปี พ.ศ.2542 หลวงปู่ จันทร์ เขมิโย อดีตหัวหน้าสำนักสงฆ์ ป่าจันทวารี ได้ริเริ่มนำชาวบ้านรื้อฟื้นประเพณีให้กลับมาอีกครั้งหนึ่ง โดยประเพณีกินข้าวเม่า เริ่มต้นด้วยการเกี่ยวข้าวใหม่ที่เป็นข้าวเหนียว นำมาแช่น้ำสะอาดไว้ 1 คืน จากนั้นนำมาโขลกหรือกระแทกให้เปลือกข้าวหลุดออกจากเนื้อข้าว ด้วยการใช้ครกและสากที่ทำจากไม้ จากภูมิปัญญาพื้นบ้าน ที่สมัยก่อนใช้ตำข้าวกิน สมัยที่ไม่มีโรงสีข้าว การตำข้าวก็จะใช้แรงงานคน ไม่ว่าจะเป็นชายหรือหญิงก็ได้ ขณะที่ตำหรือโครกให้เปลือกข้าวหลุดออกจากเมล็ดข้าว เมล็ดข้าวก็จะถูกบดแบนลงด้วย จากการแช่น้ำมาทั้งคืน ข้าวที่แบนก็จะนุ่ม ส่งกลิ่นหอม ซึ่งเป็นกลิ่นของข้าวใหม่จะหอมมาก จากนั้นนำมาปรุงเครื่อง ใส่น้ำตาลเล็กน้อย และเนื้อมะพร้าว คลุกเคล้าให้เข้ากัน โดยชนเผ่ากูย มีความเชื่อว่าหากมีการนำข้าวเม่ามาตำรวมกัน และนำไปถวายพระสงฆ์เป็นข้าวใหม่เข้าแรกที่เกี่ยวออกจากนาจะเป็นการถวายพระแม่โพสพซึ่งจะได้บุญกุศลเป็นอย่างมากในปีต่อไปจะส่งผลให้ข้าวปลา ในท้องนามีความอุดมสมบูรณ์อย่างยิ่ง และในการนำข้าวมาตำรวมกันก็จะเกิดกิจกรรมการฟ้อนรำตามประเพณีสืบทอดกันไปด้วย

นายเอกอมร มะโนรัตน์ ประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอเมืองจันทร์ เล่าว่า บุญข้าวเม่าเป็นหนึ่งในประเพณีวัฒนธรรมฮีต 12 คลอง 14 ของชาวอีสาน ซึ่งที่อำเภอเมืองจันทร์มีชนอยู่สองเผ่าคือชนเผ่าลาวและชนเผ่าซวยหรือเผ่ากูย ซึ่งมีอยู่ 52 หมู่บ้าน 3 ตำบล ซึ่งตำบลตาโกนมีชนเผ่าส่วยอาศัยอยู่นับตั้งแต่ตั้งเมืองศรีสะเกษมา ข้าวเม่า ภาษาส่วยเรียกว่า จาปอม โดยนายอำเภอเมืองจันทร์ได้ร่วมกันประชุมหารือและสรุปในการที่จะหาช่องทาง ในด้านเศรษฐกิจทั้งการค้าการขายให้กับข้าวเม่า เพื่อที่จะยกระดับให้เป็นผลิตภัณฑ์โอท๊อปของอำเภอเมืองจันทร์ พร้อมเปิดจำหน่ายในระบบออนไลน์ จำหน่ายขายไปทั่วโลก โดยจากอดีตบรรพบุรุษได้มีการรวมกลุ่มกันทำข้าวเม่า และสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมการทำข้าวเม่ามาโดยตลอด 

โดยเมื่อถึงวันขึ้น 8 ค่ำเดือน 12 ของทุกปี ชาวส่วยก็จะพากันนำข้าวเมล็ดแรก ที่เป็นข้าวเหนียวเกี่ยวแล้วก็นำมาตำ เพื่อกระเทาะเปลือกข้าวออก ก่อนนำมาปรุงด้วยน้ำตาลนิดหน่อยและโรยด้วยมะพร้าวอ่อนขูดเอาแต่เนื้อ โดยความเชื่อในสมัยพุทธกาลหากเป็นข้าวเมล็ดแรก เชื่อว่าคือข้าวมธุปายาส ที่เคยนำมาถวายพระพุทธเจ้า ในวันตรัสรู้ ซึ่งชนเผ่าส่วยก็มีความเชื่อตามพุทธกาลว่าหากนำข้าวเมล็ดแรกหรือข้าวเม่ามาถวายพระสงฆ์ซึ่งเป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้าก็จะได้บุญกุศลอย่างยิ่ง เป็นมิ่งมงคลแก่ชุมชนชาวส่วยสืบต่อไปด้วย เช่นกัน วันนี้จึงได้ถือโอกาสสืบสานวัฒนธรรมประเพณีของชนเผ่าส่วยซึ่งเรียกเป็นภาษาส่วยว่า “โฮมแซมซาย แอบุญ จาปอม กินข้าวเม่า” นั้นเอง พร้อมประสมประสานกับการร่ายรำเพื่อความสนุกสนานความสามัคคีของชุมชนเข้าไปด้วย

โดย - พงษ์พัฒน์ ไตรพิพัฒน์