19 ส.ค.2496 CIA และ MI6 โค่นล้มรัฐบาลอิหร่าน

รัฐประหารอิหร่านปี 2496 หรือที่อิหร่านเรียกว่า การรัฐประหารมอร์แดด เป็นการโค่นล้มนายกรัฐมนตรีโมฮัมหมัด มูซัดเดก ที่มาจากการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตย เพื่อให้อำนาจกับพระเจ้าชาห์ปาห์ลาวีในการกลับมาปกครองประเทศตามระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ที่เป็นการวางแผนโดยฝ่ายสหรัฐ ภายใต้ชื่อแผนปฏิบัติการ Operation Ajax และอังกฤษ ภายใต้ชื่อแผนปฏิบัติการ Operation Boot และดำเนินการโดยฝ่ายทหารอิหร่าน
มูลเหตุของเรื่องเกิดจากการที่มูซัดเดก ต้องการตรวจสอบเอกสารของบริษัทน้ำมันของอังกฤษอย่าง  Anglo-Iranian Oil Company หรือ AIOC ( ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ BP ) และเพื่อจำกัดการครอบครองแหล่งน้ำมันดิบอิหร่านของบริษัท  
แต่เนื่องจาก AIOC ปฏิเสธที่จะให้ความร่วมมือกับรัฐบาลอิหร่าน รัฐสภาอิหร่านจึงลงมติให้ยึดอุตสาหกรรมน้ำมันมาเป็นของชาติ และขับไล่ตัวแทนบริษัทน้ำมันต่างชาติออกไปจากประเทศ 
หลังการลงมติของรัฐสภาอิหร่าน อังกฤษปลุกปั่นให้มีการคว่ำบาตรอิหร่านในทั่วโลกเพื่อกดดันในทางเศรษฐกิจต่ออิหร่าน ในเบื้องแรก อังกฤษมีการระดมพล เพื่อหวังเข้ายึดโรงกลั่นอะบาดานที่อังกฤษสร้าง ซึ่งตอนนั้นเป็นโรงกลั่นน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลก แต่นายกรัฐมนตรีเคลเมนต์ แอตต์ลี ของอังกฤษ ตัดสินใจเดินหน้าเรื่องการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อไป ขณะเดียวกันก็ใช้สายในอิหร่าน บ่อนทำลายรัฐบาลอิหร่าน และหลังจากที่สรุปว่านายกรัฐมนตรีอิหร่านเป็นคนที่ไว้วางใจไม่ได้ รวมทั้งเกรงว่าพวกคอมมวนิสต์อาจจะเข้ายึดอิหร่าน นายกรัฐมนตรีวิลสตัน เชอร์ชิล ของอังกฤษ และดไวต์ ไอเซนฮาวร์ ของสหรัฐ ได้ตัดสินใจที่จะโค่นล้มรัฐบาลอิหร่าน

หลังรัฐประหาร มีการตั้งรัฐบาลภายใต้การนำของนายพลฟาซลัลลาห์ ซาเฮดี ที่เปิดทางให้พระเจ้าชาห์ ปาห์ลาวี กลับมาปกครองอิหร่านในแบบกษัตริย์มากขึ้น  พระเจ้าชาห์ ต้องพึ่งพาสหรัฐอย่างหนักสำหรับการสนับสนุนอำนาจของพระองค์ จากเอกสารที่ถูกถอดชั้นความลับชี้ว่า CIA ได้ว่าจ้างให้ม็อบที่น่ากลัวบางกลุ่มให้ก่อจลาจลสนับสนุนพระเจ้าชาห์ในการรัฐประหารวันที่ 19 สิงหาคมที่กรุงตหะราน บางคนที่ถูกว่าจ้างโดย CIA ได้นำรถบัส รถบรรทุกเข้ามาในเมืองหลวง ความวุ่นวายที่เกิดขึ้น ทำให้มีผู้เสียชีวิตระหว่าง 200 - 300 ราย ในส่วนของมูซัดเดกนั้น ถูกจับ ถูกดำเนินคดี และถูกตัดสินว่ามีความผิดในข้อกล่าวหาเป็นกบฏโดยศาลทหารของพระเจ้าชาห์ เขาถูกตัดสินจำคุกอยู่ 3 ปี จากนั้นก็ถูกกักบริเวณจนเสียชีวิตไปในปี 2510 ส่วนผู้สนับสนุนมูซัดเดกคนอื่น ๆ ก็มีทั้งที่ถูกจับกุมคุมขัง และหลายคนก็เจอโทษประหารชีวิต หลังรัฐประหาร พระเจ้าชาห์ก็ปกครองประเทศอยู่นาน 26 ปี จนกระทั่งถูกโค่นอำนาจในปี 2522 ในการปฏิวัติอิหร่าน

ปี 2556 หรือ 60 ปีให้หลัง สหรัฐออกมายอมรับเรื่องบทบาทของพวกเขาในการก่อรัฐประหารจากเอกสารที่มีการนำออกมาเปิดเผย ทั้งในเรื่องการวางแผนและการดำเนินการยึดอำนาจ การติดสินบนนักการเมือง ทหาร และเจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่าน รวมถึงการโฆษณาชวนเชื่อสนับสนุนการก่อรัฐประหาร CIA บอกว่า การก่อรัฐประหารดำเนินไปภายใต้แนวทางของ CIA และนโยบายต่างประเทศของสหรัฐ และได้รับการอนุมัติจากระดับสูงสุดในรัฐบาลสหรัฐ