โค้งสุดท้ายดันเชียงใหม่มรดกโลกที่มีชีวิต

ผศ.คมสัน ธีรภาพวงศ์ผู้เชี่ยวชาญด้านผังเมืองและแผนการจัดการโครงการขับเคลื่อนเมืองเชียงใหม่สู่เมืองมรดกโลก เปิดเผยว่าการผลักดันเชียงใหม่เมืองมรดกโลก เป็นอีกหนึ่งโครงการที่ทางทีมงานโครงการขับเคลื่อนเมืองเชียงใหม่สู่เมืองมรดกโลกได้มีพยายามที่จะสร้างความมีส่วนร่วมกับภาคประชาชน  เนื่องจามตามกรอบของยูเนสโก้ ที่ระบุว่าการพัฒนาเมืองโดยใช้การอนุรักษ์เป็นตัวนำเจ้าของเมืองหรือชุมชนจะต้องเป็นผู้ขับเคลื่อนหลัก การมีส่วนร่วมรวมไปถึงการเข้าใจถึงรากของวัฒนธรรมชุมชนจึงเป็นสิ่งสำคัฐมาก 

การทำงานในส่วนนี้จึงมีผลในการเขียนแผนการจัดการซึ่งแผนบริหารจัดการพื้นที่มรดกโลก ประกอบไปด้วย 5 ประเด็นหลัก คือ เรื่องชุมชนเรื่องสิ่งปลูกสร้าง เรื่องทรัพยากรธรรมชาติ เรื่องโบราณสถาน และเรื่องการท่องเที่ยว โดยจัดทำเป็นแผนการอนุรักษ์แหล่งมรดกและสภาพแวดล้อม 

แผนการจัดการโครงสร้างพื้นฐานและรับมือความเสี่ยงแหล่งมรดกแผนการจัดการการท่องเที่ยวและนักท่องเที่ยว แผนพัฒนาศักยภาพแหล่งมรดกโลก ที่สำคัญคือแผนการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนในเขตเมืองเก่าในการรักษามรดกของชุมชนเป็นสิ่งสำคัญ

ดังนั้นชุมชนทั้งในเขตในเขตเมืองเก่า และนอกเขตเมืองเก่ารวม 28 ชุมชน ต้องมีความเข้าใจและรับรู้ว่า เชียงใหม่เมืองมรดกโลกมีความสำคัญอย่างไรบ้าง ซึ่งการขับเคลื่อนให้เชียงใหม่เป็นเมืองมรดกโลก ถือเป็นเครื่องมือในการรักษาเมือง ในรูปแบบของการการอนุรักษ์ควบคู่ไปกับการพัฒนา ซึ่งเชียงใหม่จะกลายเป็นเมืองมรดกโลกที่ยังมีชีวิต ไม่ถูกตรึงไว้ให้คงเดิม แต่ต้องมีการพัฒนาได้ตามเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลง

สิ่งสำคัญคือการสร้างให้ชุมชนตระหนักถึงความสำคัญของสถานที่ต่างๆเช่น วัด วิหาร เจดีย์เก่าแก่ของเมือง รวมไปถึงการสืบสานประเพณีที่สำคัญซึ่งทางจังหวัดเชียงใหม่ ได้เขียนแผนการจัดการรักษามรดกของชุมชนด้านประเพณี 3ประเพณีด้วยกันคือ การแห่พระธาตุ การสืบชะตาเมือง การบูชาเสาอินทขิน 

จึงต้องอาศัยชุมชนเป็นผู้ดูแลสืบทอดประเพณีการพัฒนาส่งเสริมกิจกรรมเหล่านี้จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อสืบทอดให้กับคนรุ่นหลังอนุรักษ์ต่อโดยต้องทำความเข้าใจกับคนรุ่นใหม่ รวมถึงผู้ที่ย้ายถิ่นเข้ามาอยู่ในชุมชนได้ตระหนักถึงที่มาที่ไปของประเพณีวัฒนธรรมในแต่ละชุมชน

ปัจจุบันได้ดำเนินการขับเคลื่อนเชียงใหม่เมืองมรดกโลกหลังจากที่ได้รับการประกาศขึ้นบัญชีเบื้องต้น ตามอนุสัญญาคุ้มครองมรดกโลก เมื่อปี2559 โดยมีระยะเวลาในการขับเคลื่อนเสนอแผนการจัดการพื้นที่มรดกโลก 10 ปีซึ่งขณะนี้จังหวัดเชียงใหม่ได้ดำเนินการจัดทำแผนสืบค้นข้อมูลทำความร่วมมือกับภาคประชาชน มานานกว่า 4 ปีเพื่อนำมาจัดทำร่างแผนการจัดการพื้นที่มรดกโลก เตรียมยื่นเสนอให้องค์การยูเนสโก้พิจารณาในต้นปี2564 โดยผ่านไปทางกระทรวงวัฒนธรรม

หลังจากที่ยื่นแผนการจัดการแล้ว  จะเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบพื้นที่เพื่อประเมินความพร้อมโดยเจ้าหน้าที่ขององค์การยูเนสโก้หากแผนการจัดการผ่านการพิจารณา คาดหวังว่า ชื่อจังหวัดเชียงใหม่จะเข้าสู่การประชุมขององค์การยูเนสโก้ในรอบสุดท้ายประมาณปี 2565 

การที่เชียงใหม่ถูกมองว่าเป็นเมืองมรดกโลกที่ยังมีชีวิต เนื่องจากที่ผ่านมาการประกาศมรดกโลกไม่ว่าจะเป็นทางธรรมชาติ หรือทางวัฒนธรรม จะถูกประกาศให้เป็นอุทยานเช่นอุทยานประวัติศาสตร์ หรืออุทยานแห่งชาติ การควบคุมดูแลมีข้อกำหนดชัดเจนมีการจัดการได้ไม่ยาก แต่เมืองเชียงใหม่ที่ยื่นขอเป็นมรดกโลกเป็นเมืองที่ยังมีชีวิต

การจัดทำแผนจึงยากกว่าเพราะบยังมีการดำเนินชีวิตของชุมชนอยู่ในเมืองเก่าการออกแบบในการรักษาเมืองจึงไม่ใช่การตรึงเมืองให้อยู่กับที่หรือเป็นการแช่แข็งเมือง แต่เป็นการออกแบบพัฒนาเมืองไปพร้อมกับการอนุรักษ์

ข้อดีของการที่เชียงใหม่จะเป็นเมืองมรดกโลกที่มีชีวิตคือ จะมีกรอบคิดที่ใช้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาเมืองโดยเก็บของที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมไว้ ควบคู่ไปกับการพัฒนา นำไปสู่การออกแบบกฎหมายการสร้างเทศบัญญัติของเมือง การสร้างขอบเขตในการสร้างใหม่การเปิดโอกาสให้การสร้างใหม่ กับการสร้างเก่า เข้กันได้อย่างลงตัว