สักการะ "ผีขุนน้ำ" พิธีกรรมสู้ภัยแล้ง(พะเยา)

โดยจะนำเครื่องเซ่นสังเวย ได้แก่ กวางคำ หมูไก่ เหล้า อาหารคาวหวาน และข้าวตอกดอกไม้ มาร่วมกันจากนั้นได้เริ่มพิธีด้วยการฆ่าไก่และกวางคำนำเลือดสดสังเวยผีป่าที่ปกปักรักษาที่วังน้ำออกรูห้วยน้ำขุ่นเพื่อขอให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล เพื่อให้ประสบแต่ความอุดมสมบูรณ์ ไม่แห้งแล้ง

นายจิระพงศ์ ใจลา กำนัน ต.บ้านต้ำ กล่าวว่าปีนี้น้ำน้อยกว่าทุกปีฝนแล้งทำให้ชาวบ้านมีน้ำไม่พอทำนาประกอบกับการไหว้ผีขุนน้ำเป็นประเพณีเก่าแก่ที่ชาวบ้านทำมาตั้งแต่สมัยโบราณจึงทำการสานต่อเพื่อไม่ให้หายไปและเป็นความเชื่อเป็นประเพณีของชาวบ้านที่ผูกโยงอาชีพเกษตรประเพณีเลี้ยงผีขุนน้ำเป็นประเพณีที่แสดงถึงความกตัญญูต่อแม่น้ำลำธารที่มีต่อการทำมาหากินของชาวบ้านโดยมีทุกจังหวัด

เนื่องจากประชากรส่วนใหญ่ยังมีอาชีพการเกษตรเป็นหลักจึงต้องมีการพึงพาอาศัยน้ำจากแม่น้ำลำธารในการทำการเกษตรการเลี้ยงผีขุนน้ำ คือการทำพิธีสังเวยผีหรือเทวดาอารักษ์ผู้เป็นหัวหน้าของผีอารักษ์ทั้งหลายที่ทำหน้าที่ปกปักรักษาป่าไม้อันเป็นต้นน้ำลำธารเพื่อเป็นการขอบคุณเทวดาที่บันดาลให้มีน้ำใช้ในการเกษตรกรรมโดยเฉพาะในเขตลุ่มน้ำของลำน้ำนั้น ๆ และยังเป็นการขอให้ผีประจำขุนน้ำบันดาลให้ฝนตกและมีน้ำจากขุนน้ำหรือต้นน้ำนั้นลงมาสู่พื้นราบได้ผีขุนน้ำเป็นอารักษ์ประจำต้นน้ำแต่ละสายซึ่งสิงสถิตอยู่บนดอยสูงอันเป็นต้นแม่น้ำทั้งหลาย มักจะอยู่ตามใต้ต้นไม้ใหญ่ ๆชาวบ้านก็จะอัญเชิญมาสถิตอยู่ในหอผีที่ปลูกขึ้นอย่างค่อนข้างถาวรใต้ต้นไม้เหล่านั้นผีขุนน้ำที่อยู่แม่น้ำใดก็จะได้ชื่อตามแม่น้ำนั้น