"ดร.ปณิธาน" ป้อง "บิ๊กตู่" คอยสั่งการในฐานะผู้บริหารนโยบาย ชี้ ลงพื้นที่วันแรกไม่ได้

ทำไมนายกฯ ไม่ไปตั้งแต่ก่อนหน้านั้น?
"เพราะไปไม่ได้ครับ ท่านนายกฯ ไม่ใช่คนปฎิบัติงานแก้ไขสถานการณ์โดยตรง พูดง่ายๆ ภาษาชาวบ้านคือท่านไม่ใช่ตร. ทหารที่ฝึกเข้าไปปราบปรามผู้ร้ายแบบนี้ การไปมันไปไม่ได้ และไม่ควรจะไป รัฐมนตรีทั่วๆ ไปทั้งโลกก็ไม่ได้ไป ประธานาธิบดี ประมุขก็ไม่ไป"
คนไปควรมีความรู้?
"ใช่ครับ ท่านสั่งให้คนมีความรู้ให้ไป เรื่องแรกคือไปไม่ได้ ถึงอยากจะไปท่านก็ไปไม่ได้ ถึงไม่ไปก็ไม่ได้นอน ต้องรับทราบ ท่านไม่ได้นอน และบัญชาการเหตุการณ์ในแง่ผู้บริหารนโยบาย และผมเชื่อว่าเกือบทุกคนในประเทศ กรณีนี้เป็นกรณีรุนแรง เป็นครั้งแรก หลายคนเกือบทั้งประเทศแทบไม่ได้นอน และเอาใจช่วยคนที่ติดอยู่ในศูนย์การค้า เพราะฉะนั้นคนที่รับผิดชอบมากที่สุดคนหนึ่งคือท่านนายกรัฐมนตรี โดนว่าแน่นอน"คนตั้งคำถาม ตอนแถลงทำไมเป็นนายกฯ ไม่เป็นบิ๊กแป๊ะแถลง?
"เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญมาก ทุกคนก็กลัวว่าพูดไปแล้วจะผิด โดยเฉพาะฝ่ายปฏิบัติ เพราะมีรายละเอียดเยอะ เขากลัวว่าจะถามแล้วตอบกระทบกับรูปคดี จิตวิทยาของประเทศ ซึ่งขณะนี้กำลังตึงเครียด คนที่ต้องรับผิดชอบจริงๆ คนแรกก็ส่งไปให้คือคนสูงสุด ซึ่งก็ไม่ได้ตามตำราทั้งหมด จริงๆ ถ้ามีผู้บัญชาการเหตุการณ์ในพื้นที่จริงๆ หนึ่งคน และสื่อสารได้ในยามวิกฤตจะดีที่สุด ส่วนใหญ่เขาก็ทำกันแบบนั้น"

คนไม่สบายใจ ไม่พอใจมีการตั้งคำถามว่าทหารมีไว้ทำไม มีอาจารย์จุฬาฯ ท่านหนึ่งบอกว่าทหารมีไว้จะใช้กระสุนจากภาษีประชาชนมายิงประชาชน ในฐานะที่เป็นอาจารย์จุฬาฯ รู้สึกอย่างไร เพราะมีคนโกรธมาก ในภาวะหน้าสิ่วหน้าขวาน ทำไมถึงได้แซะ-โหน-โยงได้ขนาดนี้?
"ก็รู้สึกไม่ค่อยดี เวลาฟังอะไรที่ไม่สบายใจ เพราะในสถานการณ์แบบนี้ ต้องหลีกเลี่ยง เพราะมีความเปราะบาง คนรับข้อมูลข่าวสารที่โหดร้ายไปเยอะ หน้าที่ของเราคือช่วยให้ข่าวสารให้เกิดความไว้วางใจกันในช่วงเวลาที่วิกฤต อันนี้เป็นเรื่องนึงต้องสื่อสารให้ดี แต่ต้องบอกว่าองค์กรที่มีคนเป็นแสนๆ คน มีคนหลากหลาย แต่คนส่วนใหญ่เขาไม่ทำกันแบบนี้ เพราะฉะนั้นต้องถือว่าเป็นกรณีเฉพาะตัว สองต้องไปดูรายละเอียดเฉพาะตัว เรายังไม่ทราบทั้งหมดว่าอะไรเป็นการจุดประกายให้เขาใช้ความรุนแรงแบบนี้ มันมีปัจจัยเยอะมาก"
มีการสูญเสียเยอะมาก ในแง่จิตวิทยาของประเทศ รัฐบาลต้องทำยังไง?
"ก็ต้องไปเลย พอสถานการณ์เปิดขึ้นมาก็ต้องไปเพื่อสร้างขวัญกำลังใจทันที และเป็นไปตามการคาดการณ์ เป็นไปตามการปฏิบัติเหมือนกันเกือบทุกประเทศ คือไปในช่วงคลี่คลายแล้วก็จริง แต่ยังอยู่ช่วงในช่วงต้นๆ ของวิกฤต ส่วนวิกฤตหลังเหตุการณ์คือจะเยียวยากันยังไง ผู้คนเต็มรพ. หน่วยงานก็กำลังสับสนเพราะต้องทำงานร่วมกันอีกหลายฝ่าย รมต.กระทรวงยุติธรรม รมต.กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งไปถึงก่อนล่วงหน้าแล้ว แม้แต่ตร. เขามีลูกหลาน หลายกรณีเสาหลักของครอบครัวเสียชีวิต ต้องลงไปดูลึกเลยว่าจะทำกันยังไง ซึ่งเรื่องนี้สั่งการคนเดียวไม่ได้ แล้วคนที่จะสั่งการได้ดีที่สุดคือนายกรัฐมนตรี"

เรื่องการทำงานของสื่อ อาจารย์รู้สึกยังไง?
"ชื่นชมในแง่นึงนะครับ คนทำงานหน้างานแบบนั้นยาก คงไม่ได้กิน ไม่ได้นอน คงวิ่งวุ่น หลบเอาตัวเองให้ปลอดภัย รายงานออกมา ก็อลหม่านอย่างที่เห็น"
แต่สื่อบางสื่อ 3 ช่องถูกตำหนิ ด่าแรงมาก รู้สึกยังไง?
"รู้สึกเหมือนกันว่าอาจเลยเส้นไป มันอาจต้องกำหนดเส้นใหม่ อาจต้องคำนึงถึงผลกระทบต่อเหยื่อ ผู้เคราะห์ร้าย รูปที่ออกมาบางทีมันน่ากลัว น้ำเสียง ท่าทางต่างๆ อาจต้องฝึกกันใหม่ในบางส่วน ที่สำคัญผลกระทบระยะยาวต่อเยาวชน ต่อคนที่เป็นแรงบันดาลใจ มันฝังใจ เหตุการณ์พวกนี้ดูมากๆ มันอันตราย"

มีคนกล่าวหาการทำงานของตร. ที่ผู้ร้ายรู้เพราะสื่อรายงานละเอียดยิบ?
"ก็ส่วนนึง แต่ส่วนนึงตร.ก็พยายามปิด อีกส่วนผู้ร้ายก็รู้อยู่แล้ว เพราะฉะนั้นอย่าไปโทษกันมากเกินไป เพียงแต่ว่ากำหนดกรอบกันใหม่ การทำงานหลายขั้นตอน ที่ตั้งของตร. บริเวณรอบนอก อันนี้เป็นประโยชน์ต่อผู้ร้ายมาก เขามองเห็นเลยว่ารถอยู่ตรงไหน เขาสามารถดูสถานการณ์ได้ อันนี้สำคัญ"
คิดว่าสื่อทำให้คนร้ายรู้ว่าเหยื่อซ่อนอยู่ตรงไหน?
"อันนี้ก็หมิ่นเหม่ เพราะเขาก็บอกชัดเหมือนกันว่าอยู่ตรงไหน ห้องไหน ชั้นไหน เราก็ไม่แน่ใจว่าคนร้ายรู้หรือเปล่า ดูอยู่หรือเปล่า แบตเขาหมดหรือเปล่า เขาดูจริงหรือเปล่า กำลังต่อสู้หรือเปล่า แต่เรื่องนี้โดยหลักการไม่ควรลงรายละเอียด มีการแนะนำหลายๆ ประเทศ สหประชาชาติ คนที่เขามีประสบการณ์เขาก็แนะนำว่าอย่าลงรายละเอียด แต่ทีนี้คนอยากรู้รายละเอียดไง เพราะเขามีญาติพี่น้องติดอยู่ในนั้นก็มี เขาก็อยากรู้ว่าปลอดภัยมั้ย แรงกดดันตรงนี้มหาศาลสำหรับคนทำสื่อ ในอนาคตเราก็ต้องคุยกันว่าจะลดแรงกดดันตรงนี้ยังไง"
สื่อบอกว่าเป็นเสรีภาพ เหตุการณ์เกิดขึ้นก็ต้องรายงานตามนี้?
"แต่เสรีภาพมีข้อจำกัดเรื่องความปลอดภัยของคนอื่นด้วย เรื่องความมั่นคงของประเทศด้วย เป็นการรับผิดชอบทางสังคมด้วย และอาจจะผิดกฎหมายด้วย"
กสทช. ควรมีบทบาทตรงนี้ไหม?
"ผมคิดว่ามีอยู่นะเขาได้ออกแนวทางในการทำสื่อขึ้นมา แต่ว่าในอนาคตอาจต้องซักซ้อมกันก่อน อาจต้องมีศูนย์กลางเอากติกาเหล่านี้ออกมาใช้จริงจังในยามวิกฤต การบริหารสื่อในยามวิกฤตต้องเอามาใช้จริงจัง และมีหน่วยงานออกมาเตือนกันก่อน โดยไม่ต้องทำคดีอะไรก็ได้ ลักษณะแบบนี้จะช่วยได้เยอะในช่วงวิกฤต"
คนในโซเชียลก็เป็นนักวิพากษ์ ขอตำหนิไว้ก่อน อยากบอกอะไรไหม?
"ก่อนตำหนิก็ต้องรับฟัง แต่ต้องรับทราบว่าเขาตำหนิจากช่องทางที่เขารับทราบมา โซเชียลมีเดียก็มีหลายช่อง โทรทัศน์ก็มีหลายช่อง เขาก็คงดู และตำหนิจากที่เขาเห็นเฉพาะตรงหน้า อาจต้องมีการชี้แจงกลับไป แต่บางข้อก็น่าสนใจ อย่างเรื่องความอลหม่านในสถานที่เหตุการณ์จริง ทุกคนก็คงเห็นและต้องมีการจัดระเบียบ แต่ว่าข้างหลังเราไม่เห็น ในศูนย์การค้าเราไม่เห็น"
สื่อโดนตำหนิขนาดนี้ มีข้อแนะนำยังไง?
"สองเรื่องครับ หนึ่งผู้บริหารสูงสุดต้องรับผิดชอบ ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ สื่อสำนักไหนถูกตำหนิ ผู้บริหารต้องออกมาอธิบาย ออกมาชี้แจงและแก้ไข นั่นคือเรื่องระดับบน ระดับล่างสุด เราต้องส่งคนมีประสบการณ์ มีความพร้อม สามารถป้องกันไม่ให้เกิดผลกระทบ ซึ่งยากมาก เพราะคนที่เราส่งไปอายุน้อย ส่วนใหญ่ประสบการณ์อาจยังไม่มากนัก ตามธรรมชาติสื่อ หน้างานเป็นคนเพิ่งเรียนงาน บก.จะนั่งอยู่ข้างใน"

พอเขาโดนด่า เขาคุยว่าจะให้ทำไง ในเมื่อ บ.ก.สั่งมาแบบนี้?
"ก็ต้องเอาบ.ก. ลงพื้นที่ เหมือนผบ.กองกำลังลงพื้นที่ เป็นไปได้ไหมครับสื่อใหญ่ๆ ที่โดนตำหนิ คราวหน้าเอาบ.ก.ลงไปเลย ไปตั้งกองบัญชาการสื่อรับผิดชอบเลย แล้วสถานการณ์ก็จะดีขึ้น น้องๆ จะได้สบายใจไม่ต้องวิ่งอลหม่าน แล้วไปแก้ไขปัญหาหน้างาน บางทีก็แก้ได้ บางทีก็แก้ไม่ได้ แล้วเขาก็ต้องเอาตัวรอด รักษาชีวิตเขาด้วยซ้ำไป การไปแบบนี้มันเสี่ยงมาก หลายประเทศผู้สื่อข่าวหน้างานมีอันเป็นไปเยอะ เราดีนะที่ไม่เกิดขึ้น"

สื่อโซเชียลพูดให้เลวร้าย รัฐบาลเฮงซวยจัดการไม่ได้ อยากให้มองในแง่จิตวิทยาทางการเมือง?
"มันคือความพยายามก่อความไม่สงบ หลายๆ ประเทศนะครับ ไม่ได้เกิดเฉพาะกรณีนี้ เกิดการทับถมขึ้นไปหลายกรณี เวลาถึงเวลาจะลุกฮือด้วยเหตุการณ์เล็กๆ น้อยๆ ที่อธิบายไม่ได้ เล่นการขึ้นค่าอินเทอร์เน็ต ขึ้นค่ารถไฟ จะเกิดการชุมนุมครั้งใหญ่ มันเกิดจากพฤติกรรมให้ร้าย-กล่าวโทษ เอาข้อเท็จจริงที่ไม่จริงมากล่าวหารัฐบาล หรือกล่าวหาฝ่ายตรงข้าม แต่ข้อดีของมันคือทำให้คนตื่นตัวและเข้าใจ เช่่นการระบาด ทำให้คนป้องกันได้เร็ว องค์การอนามัยโลกบอกว่าไม่ได้เลวร้ายที่คนตระหนกและป้องกันได้เร็ว เพราะตอนนี้สถานการณ์เริ่มอยู่ตัว มันมาจากการที่คนตื่นตระหนกและป้องกันตนเอง อาจเลยเถิดไปบ้างแต่เป็นผลดีว่าเคิร์ฟมันตกเร็ว"
ตอนนี้จีนรับความช่วยเหลืออะไรจากไทย?
"ผมว่าเขามีแนวทางของเขาเอง เขามีการปิดประเทศ จัดการของเขาเอง สองเมื่อมีความอยู่ตัวก็ผ่อนคลาย ยุโรป ญี่ปุ่น ไทยก็เข้าไป มันสะท้อนว่าเขาไว้ใจเรา"
เฟคนิวส์เรารู้ว่าคนปล่อยเป็นใคร ประชาชนหงุดหงิดว่าทำไมไม่จัดการ?
"จริงๆ โดนจัดการนะ แต่มันซับซ้อน ดีเอสก็ดำเนินการอยู่ แต่เขาดำเนินการเองไม่ได้ ต้องมีเจ้าหน้าที่ไปร้องทุกข์กล่าวโทษ และมีการพิสูจน์ ดำเนินคดี ผมก็ไม่นึกว่าจะซับซ้อนขนาดนี้ เพราะใครจะพิสูจน์ล่ะเรื่องนี้ ก็ต้องมีนักวิทยาศาสตร์ มีข้อเท็จจริง อยู่ดีๆ ไปร้องทุกข์กล่าวโทษ บางทีก็ทำยาก แต่เขาก็ทำไปหลายคดีแล้วนะ เราก็เห็นตัวอย่างอยู่"
เขาอยากเห็นว่าจัดการตัวใหญ่ๆ เป้งๆ ในกรุงเทพฯ ?
"อาจารย์หมายถึงนักการเมืองบางคน ผมว่ามันคาบเกี่ยว เขาก็อาจจะอธิบายว่าเขาเข้าใจผิด ขอโทษ สองอาจมีแรงจูงใจทางการเมือง ทำให้ผู้ถูกกล่าวหาคิดว่าไม่ยุติธรรม ก็จะทำให้ยิ่งแย่ ประเด็นสุดท้ายสังคมได้พิพากษาเขาไปแล้ว เขาก็จะลำบากขึ้นเยอะ แต่คิดว่ากฎหมายก็คงมีการดำเนินการให้เหมาะสม"
แฮชแท็ก #รัฐบาลเฮงซวย ขึ้นเป็นอันดับหนึ่งในทวิตเตอร์ มีผลไหม?
"คนในรัฐบาลก็ไม่ชอบแต่มันก็เป็นความเห็นนะ คนไม่เชื่อก็เยอะ แต่ก็ต้องระวัง เป็นความรู้สึกระยะยาว ก่อให้เกิดปฏิกิริยาและพฤติกรรมบางอย่าง อย่างเช่นการเดินลงสู่ท้องถนน แต่ต้องโยงให้เห็นชัด ขณะนี้หลายคนมองว่าเป็นความเห็นที่ก้าวร้าวรุนแรง ไม่อยู่บนข้อเท็จจริง คนพูดน่าจะเสียมากกว่า แต่ก็ประมาทไม่ได้"