เปิดเกณฑ์ "พักโทษ-ลดโทษ" ต้นเหตุโจรเต็มเมือง

ผู้อ่านลองนึกภาพตาม / นายสมคิด ถูกจับเมื่อปี 48 หลังก่อคดีฆ่าผู้หญิงต่อเนื่องถึง 5 ศพ ในเวลาไล่เลี่ยกัน / จากนั้นนายสมคิดก็ไม่ได้ประกันตัว และติดคุกระหว่างพิจารณาคดีเรื่องมา กระทั่งคดีสุดท้ายพิพากษาปี 55 / จึงเริ่มติดคุกตามคำพิพากษา / แต่จำนวนวันที่ติดคุก นับย้อนไปตั้งแต่ปี 48 ทำให้ตอนนั้นติดมาแล้ว 7 ปี / ฉะนั้นเมื่อนายสมคิด ติดคุกจริงแค่ 14 ปี / เท่ากับว่าหลังมีคำพิพากษาคดีสุดท้าย ซึ่งยังเป็นข่าวใหญ่ในหน้าสื่อทั่วไป / นายสมคิดติดคุกต่อมาอีกแค่ 7 ปีเท่านั้นเอง ก็ได้รับการปล่อยตัว / ทำให้ล่าสุดสังคมตั้งคำถามกันมาเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การลดโทษ ว่านี่คือลดหรือแจกกันแน่
การพิจารณาลดโทษในกระบวนการยุติธรรมไทยมีอยู่ 2 ส่วนด้วยกัน คือ
หนึ่ง การพิจารณาของศาล ซึ่งมีช่องทางในการลดโทษตามที่กำหนดไว้ในกฎหมาย เช่น จำเลยยอมรับสารภาพโดยไม่จำนนต่อหลักฐาน / จำเลยเป็นเยาวชน / จำเลยบันดาลโทสะ หรือสำคัญผิดในข้อเท็จจริง / ซึ่งหากไม่เข้าหลักเกณฑ์เหล่านี้ ศาลก็จะไม่สามารถใชัดุลพินิจลดโทษได้ / แบบนี้เรียกว่าลดโทษโดยคำพิพากษาของศาล
ส่วนที่สอง คือ การพิจารณาของกรมราชทัณฑ์ ซึ่งเป็นกระบวนการหลังมีคำพิพากษาของศาลแล้ว
จากการตรวจสอบพบว่า หลักเกณฑ์การลดโทษหลังมีคำพิพากษาถึงที่สุด / นอกเหนือจากการอภัยโทษหรือลดโทษในวาระสำคัญๆ ของบ้านเมืองแล้ว ยังมีเกณฑ์การลดโทษที่พิจารณาโดยคณะกรรมการของเรือนจำและกรมราชทัณฑ์อีกด้วย ได้แก่

- การ "ลดโทษ" ซึ่งหมายถึง "ลดวันต้องโทษ" เป็นสิทธิ์ที่ผู้ต้องขังหรือนักโทษเด็ดขาดได้รับโดยอัตโนมัติตามความประพฤติของผู้ต้องขัง / โดยความประพฤติของนักโทษจะกำหนดเป็นชั้น มี 6 ชั้น แต่ชั้นที่จะได้รับการลดโทษมี 3 ชั้น คือ ผู้ต้องขังชั้นเยี่ยม ได้ลดโทษเดือนละ 5 วัน / ผู้ต้องขังชั้นดีมาก ได้ลดโทษเดือนละ 4 วัน / ผู้ต้องขังชั้นดี ได้ลดโทษเดือนละ 3 วัน
การลดวันต้องโทษถือเป็นสิทธิ์ เมื่อประพฤติดีก็จะได้รับโดยอัตโนมัติ นอกจากนั้นการอาสาสมัครออกทำงานสาธารณะ ก็จะได้รับการลดโทษเท่าจำนวนวันที่ออกทำงานด้วย / ระยะหลังๆ มีข่าวว่า อัตราการลดโทษมีถึงขั้น เป็นนักโทษชั้นเยี่ยม ติด 1 วัน ลด 1 วัน แบบนี้กันเลยทีเดียว
- อีกแบบหนึ่งเรียกว่าการ "พักโทษ" หรือ "พักการลงโทษ" จะพิจารณาเป็นรายๆ ไป ไม่ได้เป็นสิทธิ์ที่ได้โดยอัตโนมัติ
หลักเกณฑ์การพักโทษ คือ ต้องเป็นนักโทษเด็ดขาด คือคดีถึงที่สุดแล้ว และจำคุกมาไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของกำหนดโทษ
หากจำคุกมาแล้ว 1 ใน 3 ก็จะเข้าเกณฑ์การขอพักโทษ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับการพักโทษ เพราะต้องผ่านคณะกรรมการระดับเรือนจำก่อน
ส่วนระยะเวลาของการพักโทษ แบ่งตามชั้นของนักโทษเช่นกัน คือ ชั้นเยี่ยม ได้พักไม่เกิน 1 ใน 3 ของกำหนดโทษ / ชั้นดีมาก ได้พักไม่เกิน 1 ใน 4 ของกำหนดโทษ / และชั้นดี ได้พักไม่เกิน 1 ใน 5 ของกำหนดโทษ

แต่การลดโทษในขั้นตอนของราชทัณฑ์ ถูกมองว่าผิดหลักสากล เพราะไม่มีหน่วยงานตัดสินคดีอย่าง "ศาล" ร่วมอยู่ด้วยในกระบวนการตัดสินใจ ผิดกับในต่างประเทศ ที่การลดโทษ หรือพักโทษ ต้องมีผู้พิพากษาที่ตัดสินคดีนั้นๆ ลงนามยินยอมด้วย
แม้ล่าสุดจะมีการปรับปรุงกฎหมายราชทัณฑ์ไทย เปิดให้ "ตัวแทนจากศาลยุติธรรม" เข้าร่วมเป็นกรรมการพิจารณาด้วยก็ตาม แต่ที่ผ่านมาก็ทำกันโดยเสรี จนถูกวิจารณ์ว่าหลายๆ กรณีอาจเอื้อประโยชน์ให้กับผู้ต้องขังที่มีฐานะร่ำรวยหรือมีอิทธิพล ขณะที่ทางฝั่งศาลเอง / ผู้พิพากษาบางรายก็มองว่าการลดโทษลักษณะนี้เท่ากับเป็นการ "เปลี่ยนแปลงคำพิพากษา" หรือไม่