อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้านี้ เพจเฟซบุ๊กดัง Poetry of Bitch ได้สรุปเรื่องราวคดีของ "บิลลี่" ไว้อย่างน่าสนใจ ดังนี้
1- "บิลลี่" (พอละจี รักจงเจริญ) หนุ่มปกาเกอะญอ (กะเหรี่ยง) เกิดและโตที่ "ใจแผ่นดิน" ในป่าแก่งกระจาน จ.เพชรบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ชาวปกาเกอะญออยู่กันมานานนับร้อยปี ก่อนป่าแห่งนี้ถูกจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ
2- บิลลี่เป็นหลานของ "ปู่คออี้" ผู้อาวุโสซึ่งเป็นผู้นำจิตวิญญาณของชาวปกาเกอะญอ โดยเขาได้เรียนรู้จากปู่มากมาย (ปู่คออี้เสียชีวิตเมื่อตุลาคม 2561 ในวัย 107 ปี)
3- บิลลี่ขวนขวายหาความรู้ตั้งแต่เด็กเพื่อจะได้ช่วยเหลือชุมชน จนสามารถอ่านเขียนภาษาไทยได้ และกลายเป็นล่ามคนสำคัญของปกาเกอะญอ
4- ปี 2554 เจ้าหน้าที่อุทยานฯ ได้นำกำลังขึ้นไปรื้อถอน-เผาทำลายที่อยู่อาศัย ยุ้งฉางและทรัพย์สินของชาวปกาเกอะญอในบริเวณใจแผ่นดิน 30-40 ครัวเรือน ในข้อหาบุกรุกป่า พร้อมกดดันให้ย้ายลงมาอยู่หมู่บ้านข้างล่าง
5- ปู่คออี้เป็นแกนนำเรียกร้องความเป็นธรรมให้ชาวปกาเกอะญอ จนนำมาซึ่งการฟ้องกรมอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน โดยมีบิลลี่เป็นผู้ช่วยคนสำคัญของปู่ และเป็นพยานในคดีนี้ด้วย
6- บิลลี่ซึ่งขณะนั้นอยู่กินกับ "มึนอ" และมีลูกด้วยกัน 5 คน ต้องย้ายลงมาอยู่ที่หมู่บ้านข้างล่างโดยไม่มีที่ทำกิน บิลลี่จึงไปทำงานรับจ้างเฝ้าสวน ส่วนมึนอก็รับจ้างรายวันทั่วไป
7- ความขัดแย้งระหว่างเจ้าหน้าที่รัฐกับปกาเกอะญอดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง บิลลี่กลายเป็นนักต่อสู้เพื่อสิ่งแวดล้อมและสิทธิมนุษยชน เขาหันมาผลิตสารคดีสั้นอย่างง่าย ๆ เพื่อให้คนเข้าใจวิถีชีวิตของปกาเกอะญอกับป่ามากขึ้น
8- บิลลี่ถึงกับบอกภรรยาและเพื่อนสนิทเอาไว้ว่า หากวันใดเขาหายตัวไป ไม่ต้องเป็นห่วงและไม่ต้องตามหา ให้รู้ไว้ว่าเขาถูกฆ่าตายแล้ว
9- ในปี 2556 ชาวบ้านให้ความไว้วางใจเลือกบิลลี่มาเป็นสมาชิก อบต.ห้วยแม่เพรียง
10- วันที่ 17 เม.ย. 57 บิลลี่ขับมอเตอร์ไซค์ออกจากบ้านเพื่อไปทำหน้าที่ อบต.ในตัวอำเภอแล้วหายตัวไป มีคนเห็นบิลลี่ถูกเจ้าหน้าที่อุทยานจับกุมตัวไป แต่ไม่รู้ว่าพาไปไหน ผู้ใหญ่บ้านจึงเข้าแจ้งความคนหาย
11- หัวหน้าอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน (ในขณะนั้น) ยอมรับว่าควบคุมตัวบิลลี่เอาไว้จริงเพราะมีน้ำผึ้งป่าในครอบครอง แต่ได้ปล่อยตัวไปแล้ว
12- แต่บิลลี่ก็ไม่กลับบ้านอีกเลย มึนอซึ่งเชื่อว่าสามียังมีชีวิตอยู่ได้ทำทุกวิถีทาง ทั้งร้องเรียนจังหวัด ยื่นคำร้องต่อศาลให้ไต่สวนว่าการควบคุมตัวบิลลี่ขัดกับหลักกฎหมาย ยื่นหนังสือต่อสถานทูตต่างประเทศ แต่ก็ไม่มีอะไรคืบหน้า
13- การหายตัวไปในลักษณะนี้เรียกว่า "การถูกบังคับให้สูญหาย" หรือ Forced Disappearance แปลตรง ๆ ก็คือการ "อุ้ม" ใครสักคนให้หายไปจากสังคม ถือเป็นอาชญากรรมรุนแรง และเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง
14- ในระหว่างการหายตัวไปของบิลลี่ ไทยพยายามเสนอให้ป่าแก่งกระจานได้ขึ้นทะเบียนมรดกโลก แต่ถูกปฏิเสธ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะคณะกรรมการฯ เป็นกังวลเรื่องความขัดแย้งระหว่างปกาเกอะญอกับอุทยาน รวมถึงการหายตัวไปของบิลลี่ (สุดท้ายขึ้นได้ในปี 64)
15- วันที่ 12 มิ.ย. 61 ศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาว่า แม้ใจแผ่นดินจะอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติ แต่ถือเป็นชุมชนท้องถิ่นดั้งเดิมของปกาเกอะญอ จึงให้ฟื้นฟูเยียวยาชาวปกาเกอะญอที่ได้รับความเสียหายจากการถูกเผาทำลายบ้านเรือนเมื่อปี 2554
16- มิถุนายน 2561 กรมสอบสวนคดีพิเศษ หรือ DSI ได้รับคดีการหายตัวไปของบิลลี่เข้าเป็น "คดีพิเศษ" และนั่นกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของคดีนี้
17- เมษายน 2562 ดีเอสไอพบถังน้ำมันขนาด 200 ลิตร ถูกทิ้งน้ำในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ในถังมีชิ้นส่วนกระดูกมนุษย์ และกะโหลกศีรษะซึ่งมีรอยแตกและรอยไหม้ จึงนำส่งตรวจสอบทางนิติวิทยาศาสตร์อย่างละเอียด
18- วันที่ 3 ก.ย. 62 กรมสอบสวนคดีพิเศษ แถลงข่าว พบวัตถุพยานสำคัญ บริเวณใกล้สะพานแขวน ภายในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน โดยพบ ชิ้นส่วนกระดูก 2 ชิ้น ถังน้ำมัน 200 ลิตร 1 ถัง เหล็กเส้น 2 เส้น ถ่านไม้ 4 ชิ้นและเศษฝาถังน้ำมัน ส่งให้สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ ตรวจพิสูจน์ วัตถุเป็นชิ้นส่วนกระดูกกะโหลกศีรษะข้างซ้ายของมนุษย์ มีรอยไหม้สีน้ำตาล ร่วมกับรอยแตกร้าวและการหดตัวของกระดูกจากการถูกความร้อนที่อุณหภูมิ 200-300 องศาเซลเซียส มีการนำชิ้นส่วนกระดูกไปตรวจพบความสัมพันธ์ทางพันธุกรรม (DNA)กับแม่ของบิลลี่ โดยกระดูกที่พบ เป็นชิ้นส่วนสำคัญของร่างกาย ซึ่งอาจประเมินได้ว่า บิลลี่น่าจะเสียชีวิตแล้ว
19 พ.ย.2562 ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบกลาง อนุมัติหมายจับนายชัยวัฒน์ ลิ้มลิขิตอักษร และพวกรวม 4 คน คดีฆาตกรรมนายพอละจี ขณะที่นายชัยวัฒน์ ให้สัมภาษณ์ว่าเตรียมมอบตัวกับดีเอสไอวันนี้ (12 พ.ย.2562)
20 - หลังสามีหายตัวไปนานหลายปี อย่างน้อยที่สุดตอนนี้ มึนอ ก็ได้รู้แน่ชัดแล้วว่า บิลลี่ ไม่มีวันจะได้กลับบ้านมาหาเธอและลูก...อีกแล้ว
สุดท้ายวันนี้
15 ส.ค.65 อัยการสูงสุดสั่งฟ้อง “ชัยวัฒน์” พร้อมพวก 4 ราย ในข้อหาร่วมกันฆ่าโดยไตร่ตรองไว้ก่อน คดี "บิลลี่ พอละจี ” ชาวกะเหรี่ยงบางกลอย
หลังจากนี้ คงต้องติดตามบทสรุปของคดีนี้อย่างใกล้ชิด สุดท้ายแล้วพยานหลักฐานที่มี จะสามารถคืนความเป็นธรรมให้กับผู้ตายได้จริงหรือไม่ ... ??