ก่อนหน้านี้ ปิยบุตร โฆษกพรรคอนาคตใหม่ ได้โพสต์ ระบุว่า [ พล.อ.ประยุทธ์ กล่าวปฏิญาณตนในฐานะนายกรัฐมนตรีไม่สมบูรณ์ตามรัฐธรรมนูญ ]
ในการประชุมร่วมกันของรัฐสภาเพื่อให้คณะรัฐมนตรีได้แถลงนโยบายในวันที่ 25 กรกฎาคม ที่ผ่านมา ผมได้หยิบยกประเด็นเรื่องการปฏิญาณตนของ พล.อ.ประยุทธ์ ขึ้นอภิปราย เพราะเห็นว่าเป็นประเด็นสำคัญ และส่งผลต่อความสมบูรณ์ของการปฏิญาณตน อันอาจทำให้คณะรัฐมนตรียังไม่สามารถเข้าทำหน้าที่ได้
ข้อเท็จจริงมีอยู่ว่าในวันที่ 16 กรกฎาคม 2562 ข่าวพระราชสำนักได้เผยแพร่คลิปที่ พล.อ.ประยุทธ์ ในฐานะนายกรัฐมนตรี ได้นำรัฐมนตรีเข้าเฝ้าฯเพื่อถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ก่อนเข้ารับหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 161 โดยพล.อ.ประยุทธ์ เป็นผู้กล่าวนำการปฏิญาณว่า
"ข้าพระพุทธเจ้า พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชนตลอดไป"
ในขณะที่รัฐธรรมนูญ มาตรา 161 บัญญัติว่า ก่อนเข้ารับหน้าที่ รัฐมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ด้วยถ้อยคำดังต่อไปนี้
"ข้าพระพุทธเจ้า (ชื่อผู้ปฏิญาณ) ขอถวายสัตย์ปฏิญาณว่า ข้าพระพุทธเจ้าจะจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ และจะปฏิบัติหน้าที่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เพื่อประโยชน์ของประเทศและประชาชน ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ"
นั่นคือ พล.อ.ประยุทธ์ กล่าวคำว่า "ตลอดไป" เพิ่มเข้ามา และไม่กล่าวคำว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ"
รัฐธรรมนูญกำหนดให้บรรดาบุคคลที่ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญทั้งหลายต้องปฏิญาณตนก่อนเข้ารับหน้าที่ ไม่ว่าจะเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา รัฐมนตรี ผู้พิพากษา ตุลาการ องคมนตรี ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ โดยในกรณีของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและสมาชิกวุฒิสภาให้กล่าวปฏิญาณในที่ประชุมแห่งสภาที่ตนเป็นสมาชิก ในกรณีของผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ให้กล่าวปฏิญาณตนในที่ประชุมรัฐสภา และในกรณีขององคมนตรี รัฐมนตรี ผู้พิพากษาและตุลาการ ต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์
ความข้อนี้ย่อมแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการปฏิญาณตนในสองประการ
1. การปฏิญาณตนคือเงื่อนไขบังคับก่อนเข้ารับหน้าที่บุคคลผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญต่างๆ ไม่อาจเข้ารับหน้าที่ได้จนกว่าจะมีการปฏิญาณ เว้นแต่กรณีที่พระมหากษัตริย์ทรงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ผู้ซึ่งต้องถวายสัตย์ปฏิญาณปฏิบัติหน้าที่ไปพลางก่อนตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 24 วรรคสอง
พูดง่ายๆ ก็คือหากไม่มีการปฏิญาณ ก็ไม่มีการเข้ารับหน้าที่หากต้องการเข้ารับหน้าที่ ก็ต้องปฏิญาณ ในนัยนี้การปฏิญาณตนจึงเป็น "เงื่อนไขบังคับก่อนเข้ารับหน้าที่" นั่นเอง สมดังที่ Talleyrand นักการเมือง-นักการทูตชาวฝรั่งเศส ผู้ซึ่งเป็นรัฐมนตรีที่ผ่านการปฏิญาณ 14 ครั้ง อยู่ในอำนาจมาหลายรัฐบาล หลายระบอบ เคยกล่าวเปรียบเทียบว่า "การปฏิญาณก่อนเข้ารับตำแหน่งก็เสมือนการเข้าชมละครก็ต้องมีบัตรเข้าโรงละครเสียก่อน"
2. การปฏิญาณตนคือการยืนยันหลักความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ
ในการปฏิญาณของบุคคลผู้ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญต่างๆ รัฐธรรมนูญได้กำหนดถ้อยคำที่ต้องปฏิญาณไว้ โดยทิ้งท้ายด้วยถ้อยคำว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" ด้วยกันทั้งหมดทุกองค์กร
นั่นแสดงให้เห็นว่าถ้อยคำในส่วนนี้เป็นหัวใจสำคัญของการปฏิญาณ เพื่อยืนยันว่าบุคคลที่ดำรงตำแหน่งในองค์กรตามรัฐธรรมนูญทั้งหมด ต้องอยู่ใต้รัฐธรรมนูญ ต้องเคารพรัฐธรรมนูญ ต้องรักษารัฐธรรมนูญ และต้องปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญ
ในนัยนี้ รัฐธรรมนูญ ก็คือ กฎหมายสูงสุดนั่นเอง
เมื่อข้อเท็จจริงที่ปรากฏในข่าวพระราชสำนักว่า พล.อ.ประยุทธ์กล่าวนำถวายสัตย์ปฏิญาณโดยขาดถ้อยคำ "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" ไป เช่นนี้ผลของการปฏิญาณที่ไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ดังกล่าว จะส่งผลอย่างไร?
ในอดีตที่ผ่านมาประเทศไทยไม่เคยมีปัญหาการกล่าวปฏิญาณตนไม่ครบถ้วน จึงยังไม่ทราบแนวบรรทัดฐาน อย่างไรก็ตาม ในต่างประเทศ เคยเกิดกรณีการปฏิญาณไม่ครบถ้วนมาแล้ว กรณีล่าสุดก็คือ บารัค โอบามา (Barack Obama) ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกาคนที่ 44 เคยกล่าวปฏิญาณตนไม่ครบถ้วนสมบูรณ์ เมื่อครั้งเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีสมัยแรกเมื่อปี ค.ศ. 2009
รัฐธรรมนูญสหรัฐอเมริกากำหนดให้ปฏิญาณว่า "I do solemnly swear that I will faithfully execute the office of President of the United States and will to the best of my ability preserve, protect, and defend the Constitution of the United States".
แต่ในวันที่ 20 มกราคม 2009 จอห์น โรเบิร์ต (John Roberts) ประธานสูงสุดได้กล่าวนำการปฏิญาณให้แก่โอบามากล่าวตามว่า "I will execute the office of president to the United States faithfully..." โดยสลับเอาคำว่า "faithfully" ไปไว้ข้างหลังคำว่า "the United States"
ในวันรุ่งขึ้นโอบามาจึงได้กล่าวปฏิญาณซ่อมใหม่อีกครั้งจะเห็นได้ว่า กรณีของโอบามาเป็นการกล่าวถ้อยคำครบถ้วน เพียงแต่มีการสลับตำแหน่งของคำเพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่ถึงกระนั้น เพื่อจัดการแก้ไขปัญหาความไม่สมบูรณ์ของการปฏิญาณ โอบามาและโรเบิร์ตก็รีบจัดการแก้ไขด้วยการปฏิญาณซ่อมใหม่อีกครั้งทันที
ในขณะที่การปฏิญาณตนของ พล.อ.ประยุทธ์ ได้ขาดถ้อยคำสำคัญอันเป็นหัวใจของการปฏิญาณตนว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" ไป
เช่นนี้แล้ว จะส่งผลทางกฎหมายอย่างไร?
จะถือได้ว่า การปฏิญาณเป็นการผิดหลงเล็กน้อย สามารถปฏิญาณซ่อมได้?
หรือ การปฏิญาณผิดพลาดบกพร่องในเรื่องสำคัญ จนอาจทำให้การปฏิญาณเป็นโมฆะ อันทำให้คณะรัฐมนตรียังเข้ารับหน้าที่ไม่ได้?
ที่แน่ๆ เมื่อพล.อ.ประยุทธ์ ไม่ถวายสัตย์ปฏิญาณคำว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" ออกมาเช่นนี้ อาจทำให้ประชาชนตั้งข้อสงสัยได้ว่า พล.อ.ประยุทธ์กระทำการละเมิดรัฐธรรมนูญตามมาตรา 161 หรือไม่? และพร้อมที่จะไม่รักษาไว้และไม่ปฏิบัติตามรัฐธรรมนูญทุกประการใช่หรือไม่?
แล้ว พล.อ.ประยุทธ์ กล่าวนำการปฏิญาณผิดพลาด ด้วยความเผอเรอ ผิดหลง หรือจงใจเว้นคำว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" กันแน่?
จะว่าผิดหลง ก็คงไม่น่าใช่ เพราะภาพจากคลิปข่าวในพระราชสำนักจะเห็นได้ว่า พล.อ.ประยุทธ์ ถือกระดาษอ่าน ไม่ได้กล่าวถวายสัตย์ปฏิญาณสดแบบไม่มีโพย หรือในโพย เขียนถ้อยคำให้ผิด ไม่ตรงกับถ้อยคำตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 161
เมื่อครั้ง พล.อ.ประยุทธ์ กล่าวถวายสัตย์ปฏิญาณตอนเข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเมื่อปี พ.ศ. 2557 ก็กล่าวถ้อยคำครบถ้วนตามที่รัฐธรรมนูญกำหนด แล้วทำไมคราวนี้ จึงตกคำว่า "ทั้งจะรักษาไว้และปฏิบัติตามซึ่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยทุกประการ" ไป
ทั้งหมดนี้ไม่มีใครรู้เจตนาของ พล.อ.ประยุทธ์ได้ ไม่มีใครรู้ว่า พล.อ.ประยุทธ์ คิดอะไรอยู่ในใจ นอกจากตัว พล.อ.ประยุทธ์แต่เพียงผู้เดียวต่อมา พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา รมว.มหาดไทย ให้สัมภาษณ์ถึงกรณีการให้นโยบายต่อข้าราชการระดับสูงของพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและรมว.กลาโหม ว่า สิ่งสำคัญคือต้องร่วมมือกัน ทุกคนต้องร่วมใจกันทำงานและขอร้องให้ร่วมมือกัน หากเราสร้างแต่สิ่งแตกแยก สร้างแต่สิ่งที่ไม่ช่วยให้เดินไปข้างหน้าก็จะเกิดปัญหา แต่ของเรามีปัญหามากมาย ขอใช้คำว่าเกินเลยกว่าคำว่า ติติง แต่เป็นการให้ร้ายมากกว่า
เมื่อถามถึงกรณีที่พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณรองนายกรัฐมนตรี สั่งการให้ผู้ว่าฯตรวจสอบเรื่องการข่าวในทุกพื้นที่ เพราะ 10 ปีที่ผ่านมาการข่าวของประเทศไทยเสียท่านั้น พล.อ.อนุพงษ์ กล่าวว่า จุดเน้นของพล.อ.ประวิตร คือเรื่องความมั่นคงถือเป็นฐานของทุกเรื่องที่จะต้องเน้น เพราะไม่อย่างนั้นจะไม่เกิดความเรียบร้อยขึ้นได้ ซึ่งการข่าวจะต้องร่วมมือกันทุกฝ่าย แต่การเฝ้าระวังพื้นที่โดยรวม จะต้องใช้ประชาชนด้วยส่วนหนึ่ง และใช้กล้องวงจรปิดอีกสวนหนึ่ง เพื่อเป็นการเสริมกันในการเฝ้าระวังพื้นที่ ดังนั้นต้องร่วมมือกัน
เมื่อถามว่าการที่นายกฯระบุว่าเรื่องถวายสัตย์ปฎิญาณจะรับผิดชอบเพียงคนเดียว หมายความว่าอย่างไร พล.อ.อนุพงษ์ กล่าวว่า ถามอย่างนี้ถามผมหรือถามนายกฯ และอันนี้ไม่ทราบ แต่ถ้าให้พูดโดยรวม นายกฯจะแก้ปัญหานี้เอง ในฐานะความรับผิดชอบของนายกฯ เชื่อว่านายกฯจะแก้ไขปัญหานี้ได้ ส่วนจะให้กำลังใจนายกฯอย่างไร หลังที่จะต้องเผชิญปัญหาหลายประการด้วยตัวเองนั้น ก็ต้องให้กำลังใจนายกฯและทุกคนที่จะต้องมีส่วนร่วมในการทำงาน รัฐบาลเข้ามาใช้อำนาจรัฐในการแก้ปัญหาต้องให้กำลังใจกัน
เมื่อถามอีกว่าการที่ฝ่ายค้านออกมาโจมตีในเรื่องนี้จะสร้างปัญหาให้กับรัฐบาลหรือไม่ พล.อ.อนุพงษ์ กล่าวว่า "ผมขอตอบ แบบนี้ได้หรือไม่ว่า นายกฯจะรับผิดชอบเรื่องนี้เอง สรุปว่าท่านจะแก้ปัญหานี้ และคงแก้ได้เรียบร้อย การทำงานก็คงจะทำได้"
