'ออมนอกระบบ' พฤติกรรมการเงินคนไทย

แม้คนไทยจะมีบัญชีออมทรัพย์จำนวนมากกว่า 83 ล้านบัญชีแต่พบว่า มีถึง 73 ล้านบัญชี หรือ 88% ของบัญชีออมทรัพย์ทั้งหมด ที่มีเงินฝากไม่ถึง 50,000 บาท ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทยสะท้อนให้เห็นว่าคนไทยมีเงินเก็บน้อยมาก 


ผู้อำนวยการศูนย์เศรษฐศาสตร์พฤติกรรมและการทดลอง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ธานี ชัยวัฒน์ บอกว่าหากมองการออมว่าเป็นการจัดการความเสี่ยง เราจึงมีหลายทางเลือก และอาจไม่เห็นคุณค่าของการออมในระบบอย่างเต็มที่ ต่างจากสังคมเมืองซึ่งมักเห็นคุณค่าของการออม จากการเป็นสังคมเดี่ยว 

จากงานวิจัยพบว่า จากสภาพสังคมไทย มีค่านิยมเรื่องความกตัญญู คนไทยจึงมีรูปแบบการออมที่หลากหลายเมื่อมองในมิติเชิงวัฒนธรรม เช่นการส่งลูกเรียนหนังสือก็ถือว่าเป็นการออมทางอ้อม ด้วยหวังว่าลูกจะกลับมาเลี้ยงดูในอนาคต 
ผู้อำนวยการศูนย์เศรษฐศาสตร์พฤติกรรมและการทดลอง บอกอีกว่ารัฐเพิ่งมีนโยบายส่งเสริมเรื่องการออมยามเกษียณในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา แปลว่าในอดีตมีวิธีการจัดการความเสี่ยงที่ดีกว่าการออม เช่นเดียวกับการลงทุนที่คนไทยทั่วไปไม่ได้ลงทุนในระบบอย่างตลาดหุ้น หรือกองทุน แต่กลับมีรูปแบบการลงทุนนอกระบบเช่น การปล่อยเงินกู้ การซื้อลูกวัวไว้ขายเก็งกำไรของเกษตรกร หรือแม้แต่กระทั่งการเล่นแชร์ ซึ่งเป็นรูปแบบการจัดการการเงินในกลุ่มคนที่ไว้ใจ โดยการเสนอดอกเบี้ย 

สำหรับสังคมไทย Social Mobility หรือการเปลี่ยนชนชั้นทางสังคม จึงเป็นเรื่องยาก หรือแทบเป็นไปไม่ได้ เพราะมีค่านิยมที่พึงพอใจกับการอยู่แบบเรียบง่าย จึงไม่สนใจเรื่องหรือเปลี่ยนชนชั้นเพราะไม่มีความหวังมากนัก ซึ่งแรงขับในการเปลี่ยนชนชั้นของคนไทยระหว่างค่านิยมการใช้ชีวิตกับปัญหาความเหลื่อมล้ำจากนโยบายรัฐ โดยเฉพาะด้านการศึกษามีสัดส่วนเท่าๆ กัน 

งานวิจัยของศูนย์เศรษฐศาสตร์พฤติกรรมและการทดลอง มีการตั้งคำถามกับกลุ่มตัวอย่างจำนวนหนึ่ง ว่าทำอย่างไรถึงจะเปลี่ยนสังคมไทยได้ คำตอบคือ เป็นคนดี และเมื่อถามว่า เลือกอะไรเพื่อเปลี่ยนประเทศไทย คำตอบคือ เงิน มากกว่า อำนาจและชื่อเสียง // ถามต่อว่าทำอย่างไรถึงจะร่ำรวยในประเทศนี้  คำตอบคือ เกิดมาในครอบครัวที่ร่ำรวย คำตอบเหล่านี้สะท้อนให้เห็นพฤติกรรมการเงินแบบไทยๆ ได้เป็นอย่างดี