สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ เสด็จทอดพระเนตรปรากฏการณ์แห่งศตวรรษ

วันนี้ของ 6 ปีที่แล้ว มีปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ที่สำคัญ ถึงขนาดต้องเรียกว่าเป็น "ปรากฏการณ์แห่งศตวรรษ" นั่นคือ ปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ซึ่งไม่ใช่ว่าจะหมุนเวียนมาให้ชมได้ง่ายๆ

ภาพถ่ายจากยานเอสดีโอ ขณะดาวศุกร์เคลื่อนเข้ามาในดวงอาทิตย์ เมื่อเริ่มปรากฏการณ์ในวันที่ 6 มิถุนายน 2555 (ภาพ - NASA/SDO)

โดยหลังจากที่เกิดปรากฏการณ์ดังกล่าวนี้ในวันที่ 8 มิถุนายน 2547 ซึ่งนับเป็นครั้งสุดท้ายที่เกิดขึ้นในช่วงศตวรรษก่อน หลังจากนั้นก็คือวันที่ 6 มิถุนายน 2555 ซึ่งนับเป็นชุดที่ 5 ของปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์

สำหรับปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ครั้งนั้นเกิดขึ้นในบริเวณเขาของกลุ่มดาววัว (เป็นมุมมองของผู้สังเกตการณ์ที่อยู่บนโลก)

และการที่ดาวศุกร์ซึ่งเป็นดาวนพเคราะห์ที่อยู่ใกล้โลกที่สุด ขณะเกิดการผ่านหน้า ทำให้มันมีขนาดปรากฏใหญ่พอที่เราจะสามารถสังเกตเห็นดาวศุกร์เป็นดวงกลมดำตัดกับพื้นสว่างของดวงอาทิตย์ได้โดยไม่ต้องใช้กล้องโทรทรรศน์

แต่ก็ใช่ว่าจะสามารถมองได้ด้วยตาเปล่า หากแต่จำเป็นต้องมีแผ่นกรองแสงที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับดูดวงอาทิตย์ เช่นเดียวกับการดูดวงอาทิตย์ขณะเกิดสุริยุปราคา

ทั้งนี้ ดาวศุกร์มีเส้นทางปรากฏขณะผ่านหน้าดวงอาทิตย์ใกล้ศูนย์กลางดวง อาจใช้เวลามากถึง 8 ชั่วโมงนับจากเริ่มต้นจนสิ้นสุดปรากฏการณ์

ว่ากันว่า ปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์เกิดขึ้นได้ยาก คนๆ หนึ่งจะมีโอกาสเห็นได้ไม่เกิน 2 ครั้งในชีวิต และคนอีกจำนวนมากที่ไม่มีโอกาสได้เห็นเลยแม้แต่ครั้งเดียว!!

สำหรับปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ที่เกิดขึ้นในวันที่ 6 มิถุนายน 2555 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระมหากรุณาธิคุณ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า และสมาคมดาราศาสตร์ไทย ร่วมกันจัดกิจกรรมสังเกตปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ ซึ่งจะเกิดปรากฏการณ์ในเช้าถึงเที่ยง ณ บริเวณสนามหน้าตึกบัญชาการโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เขาชะโงก จังหวัดนครนายก ด้วย

ภาพพระราชทานจากเวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/

ในครั้งนั้น ยังได้มีการจับภาพนาทีประวัติศาสตร์ด้วยการถ่ายภาพการส่องดูดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ด้วยแว่นสุริยะ โดยนักเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าทั้งโรงเรียน และคณาจารย์ รวมทั้งประชาชนทั้งหมดที่เข้าร่วมกิจกรรมครั้งนี้ โดยพร้อมเพรียงกัน

ภาพพระราชทานจากเวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/

สำหรับลำดับเหตุการณ์ ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เขาชะโงก จ.นครนายก มีดังนี้

ดวงอาทิตย์ขึ้น เวลา 05:47 น. ดาวศุกร์เข้าในดวงอาทิตย์ลึกที่สุด 08:32:22 น. สัมผัสที่ 3 เกิดขึ้นเวลา11:32:25 น. และสัมผัสที่ 4 เกิดขึ้นเวลา11:49:47 น.

ทั้งนี้ ผู้สังเกตการณ์ที่อยู่ในประเทศไทยจะไม่เห็นช่วงที่ดาวศุกร์เริ่มสัมผัสที่ 1 และสัมผัสที่ 2 แต่จะเห็นดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์พร้อมกับดวงอาทิตย์โผล่พ้นจากขอบฟ้า ในการเกิดปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ครั้งนี้ดาวศุกร์ใช้เวลาเคลื่อนที่ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ทั้งหมด 6 ชั่วโมง 39 นาที 58 วินาที แต่ผู้สังเกตการณ์ที่อยู่ในประเทศไทยจะเห็นปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ครั้งนี้นานถึงเกือบ 6 ชั่วโมง

ภาพพระราชทานจากเวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/

อย่างไรก็ดี ยังมีข้อมูลว่า ปรากฏการณ์นี้ ยังเคยเกิดขึ้นในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ด้วย

ซึ่งในครั้งนั้น ล้นเกล้าร.5 ได้มีพระราชสาส์นเชิญนักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษมาสังเกตปรากฏการณ์สุริยุปราคาเต็มดวงในวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2418 ในราชอาณาจักรสยามล่วงหน้าถึง 6 เดือน

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทอดพระเนตรดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ด้วยแว่นสุริยะ ที่สมาคมดาราศาสตร์ไทยทูลเกล้าฯ ถวาย

ภาพพระราชทานจากเวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/

โดย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับสั่งให้กัปตันอัลเฟรด จอห์น ลอฟท์ตัส และเจ้าหน้าที่อื่น ๆ ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญทางด้านธรณีวิทยา ออกเดินทางจากกรุงเทพ เพื่อเตรียมสถานที่ในการสังเกตการณ์ปรากฏการณ์สุริยุปราคาล่วงหน้า

ภาพถ่ายฝีพระหัตถ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ถ่ายภาพดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ เมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2555 เวลา 9:52 น.

ผ่านกล้องโทรทรรศน์ที่สมาคมดาราศาสตร์ไทยจัดถวาย ณ โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า เขาชะโงก จ.นครนายก (ภาพพระราชทานจากเวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/)

โดยมีการสร้างค่าย และหอดูดาว บริเวณชายฝั่งทะเลใกล้กับปากแม่น้ำขนาดเล็ก ที่บ้านบางตะลื้อ ใกล้กับแหลมเจ้าลาย อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี โดยกัปตันลอฟท์ตัสได้ทำการสังเกตปรากฏการณ์ดาวศุกร์ผ่านหน้าดวงอาทิตย์ได้ครบจนจบเหตุการณ์

นอกจากนี้ ปรากฏการณ์นี้ ยังเคยเกิดขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช อีกด้วย!

อย่างไรก็ดี ขอแสดงความเสียใจ สำหรับท่านที่พลาดการชมปรากฏการณ์นี้ในช่วงปี 2555 ที่ผ่านมาเว้นเสียแต่ว่า ท่านจะอายุยืนไปอีก105 ปี นับจากปีนั้น!

/////////////////

ขอบคุณ

เวบไซต์http://thaiastro.nectec.or.th/library/article/279/

และขอบคุณข้อมูลจาก

-สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ

-สมาคมดาราศาสตร์ไทย