คำว่า "วาดะห์" แปลว่า "เอกภาพ" เป็นศูนย์รวมนักการเมืองในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ที่อยู่ยงคงกระพันมาตั้งแต่ปี 2528 พวกเขาเกาะกลุ่มกันแน่นแฟ้น และย้ายบ้าน เปลี่ยนชายคามาแล้วหลายต่อหลายพรรค ไม่ว่าจะเป็นประชาธิปัตย์ ความหวังใหม่ หรือแม้แต่พรรคไทยรักไทย เพื่อไทย และมาตุภูมิ เคยถึงขั้นใช้ยุทธศาสตร์ "แยกกันเดิน รวมกันตี" แต่ผ่านมาหลายปี ก็ยังไม่สามารถผลักดันวาระของตนเองเพื่อ "ดับไฟใต้" ให้ได้อย่างที่วาดหวัง
วันนี้เมื่อ "กติกาใหม่" เปิดพื้นที่กว้างสำหรับรองรับพรรคการเมืองหน้าใหม่ๆ ที่มีฐานเสียงเฉพาะและไม่ซ้อนทับกับพรรคการเมืองใหญ่ที่มีอยู่เดิม จึงได้เวลาที่ "วาดะห์" จะมีชายคาเป็นของตนเองเสียที
ตลอดหลายสิบปีบนเส้นทางการเมืองในระบบรัฐสภา สมาชิกของกลุ่มวาดะห์ถูกกล่าวหา และถูกมองอย่างไม่ไว้วางใจจากฝ่ายความมั่นคง ว่าอาจมีส่วนเกี่ยวข้องสนับสนุนขบวนการแบ่งแยกดินแดน ถึงขั้นที่บางคนถูกแจ้งข้อหาดำเนินคดี บางคนก็ถูกขึ้นบัญชีดำ / แต่พวกเขาก็ฝ่าฟันเรื่องร้ายๆ มาได้ และยืนยันว่า "ประชาธิปไตยที่แท้จริง" คือทางออกของความขัดแย้งและความรุนแรงที่ปลายด้ามขวาน เหมือนกับที่พวกเขาเลือกเดินบนถนนสายประชาธิปไตย เพราะรากเหง้าของปัญหาภาคใต้คือเรื่อง "การเมืองการปกครอง"
แม้วันนี้แกนนำคนสำคัญของกลุ่มวาดะห์อย่างอารีเพ็ญ จะยังไม่ยืนยันเต็มปากเรื่องการตั้ง "พรรคประชาชาติ" แต่เขาก็ประกาศตัวชัดว่า "วาดะห์" ต้องการเป็นพรรคการเมืองแกนกลางที่มีบทบาทดึงทุกภาคส่วนในประเทศมาช่วยกัน "ดับไฟใต้" ให้ได้อย่างยั่งยืน เพราะปัญหาภาคใต้เป็นปัญหาของคนไทยทั้งประเทศ และไม่ได้เกี่ยวกับศาสนา
แม้จุดยืนของกลุ่มวาดะห์และอารีเพ็ญจะมุ่งเน้นเรื่อง "ประชาธิปไตย" แต่ในยุคที่สังคมไทยยังมีความเห็นแตกต่างหลากหลายในเรื่องรูปแบบการปกครอง และรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เองก็เปิดทางให้มี "นายกฯคนนอก" ได้ จึงทำให้เป้าหมายทางการเมืองของ "กลุ่มวาดะห์" ไม่ได้เลือกข้างชัดว่า "เอาหรือไม่เอาทหาร" แต่พวกเขาจะเลือกแนวทางที่ให้น้ำหนักกับภารกิจดับไฟใต้ ซึ่งเป็นนโยบายหลักของกลุ่ม และพรรคการเมืองที่จะตั้งขึ้นในอนาคต
และนี่อาจจะเป็นผลิตผลของรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่ทำให้ประเทศไทยมีพรรคการเมืองเฉพาะกลุ่ม เฉพาะพื้นที่ เพื่อตอบสนองการแก้ไขปัญหาเฉพาะเรื่อง เฉพาะประเด็น...มากขึ้นกว่าเดิม