สื่อต่างชาติมอง "ปมการเมือง" ต้นตอพิพาทธรรมกาย

หนังสือพิมพ์ลิเบราซิยง ของฝรั่งเศส บอกว่าการแผ่ขยายอิทธิพลของวัดพระธรรมกาย ซึ่งมีนักการเมือง นักธุรกิจ ที่เกี่ยวข้องกับพรรคไทยรักไทยในอดีตให้การสนับสนุน ทำให้รัฐบาลทหารกังวลลิเบราซิยง ชี้ว่า วัดพระธรรมกายมีพระสงฆ์ประมาณ 3,000 รูป มีสาขาในกว่า 30 ประเทศ รวมทั้งในฝรั่งเศส มีทรัพย์สินมหาศาล มีอิทธิพลต่อคนไทยจำนวนมาก ทั้งยังถือหุ้นในธนาคารพาณิชย์และบริษัทเอกชนอีกหลายแห่ง มีนักธุรกิจไทยจำนวนไม่น้อยให้การสนับสนุน
30 ปีที่ผ่านมา่ เมื่อทางการต้องการประกอบพิธีทางพุทธศาสนาขนาดใหญ่ ก็มักจะขอความร่วมมือจากวัดนี้ เพราะเป็นวัดเดียวที่มีลูกศิษย์จำนวนมากพอที่จะทำให้งานพิธีต่าง ๆ ดูดีช่วงนั้นกองทัพเองที่เป็นฝ่ายสนับสนุนให้วัดพระธรรมกายเติบโต ช่วยทางวัดจัดกิจกรรมขนาดใหญ่ เช่น รณรงค์ให้เยาวชนจำนวนมากนั่งสมาธิ จนมาถึงยุคที่นายทักษิณ ชินวัตรขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งทางลิเบราซิยงเชื่อว่า มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับวัดพระธรรมกาย กองทัพจึงไม่ต้องการให้วัดพระธรรมกายมีอิทธิพลมากขึ้นไปอีกมวลชนเสื้อแดงเป็นกลุ่มพลังที่หนุนอดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร
เอเชียไทมส์ ออนไลน์ มองว่าปัญหาวัดพระธรรมกายเป็นเรื่องทางการเมืองมากกว่าทางศาสนา โดยชี้ถึงเมื่อครั้งที่สมเด็จพระสังฆราชองค์ก่อนทรงสิ้นพระชนม์เมื่อปี พ.ศ. 2556 ในเวลานั้นมหาเถรสมาคม (มส.) มีมติเสนอให้สมเด็จช่วง เจ้าอาวาสวัดปากน้ำซึ่งมีสายสัมพันธ์อันแนบแน่นกับวัดพระธรรมกาย ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 แต่นายกรัฐมนตรีไทยเพิกเฉย อาจเป็นเพราะกังขาเกี่ยวกับข้อกล่าวหาการหนีภาษี และการใช้ชีวิตอย่างหรูหราของสมเด็จช่วง
สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (อัมพร อมฺพโร) เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร กรุงเทพฯ ได้รับสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อมฺพรมหาเถร) สมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ 20 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เมื่อวันที่ 12 ก.พ. 2560
แต่เอเชียไทมส์ บอกว่าความสัมพันธ์อันใกล้ชิดกับพระธัมมชโย อดีตเจ้าอาวาสวัดพระธรรมกายต่างหากคือสาเหตุหลัก รัฐบาลทหารกลัวว่าอิทธิพลของวัดพระธรรมกายจะเพิ่มขึ้นไปอีก หากคนใกล้ชิดได้ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ต่อไป จึงจำเป็นต้องลิดรอนอำนาจของมส. จากที่เคยกำหนดให้เป็นผู้ส่งรายชื่อสมเด็จพระราชาคณะที่มีความอาวุโสที่สุดให้กับนายกรัฐมนตรี เพื่อนำขึ้นทูลเกล้าฯ ให้พระมหากษัตริย์แต่งตั้ง เปลี่ยนเป็นให้พระมหากษัตริย์ทรงสถาปนาสมเด็จพระสังฆราชแทน
เอเชียไทมส์ สรุปในตอนท้ายว่า แม้วิธีการนี้จะกันวัดพระธรรมกายส่งตัวแทนขึ้นดำรงตำแหน่งประมุขของคณะสงฆ์ได้สำเร็จ แต่ก็เป็นการเพิ่มอำนาจให้กับสถาบันกษัตริย์ เป็นผู้เลือกคนที่น่าจะใกล้ชิดกับทางวังขึ้นดำรงตำแหน่งแทน