"PRIMETIME กับเทพชัย" : เปิด! โมเดลฟื้น "ป่าน่าน"

แม้ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาจะมีความพยายามแก้ไขปัญหาการบุกรุกและฟื้นฟูพื้นที่ป่าในจังหวัดน่านให้กลับคืนมา แต่ป่าไม้ของจังหวัดน่านยังคงมีการบุกรุกเพิ่มขึ้น 

ข้อมูลจากกรมป่าไม้ ระบุว่า พื้นที่ป่าไม้ในจังหวัดน่านในปี 2507 -2547 ลดลงประมาณ 18,000 ไร่ และตั้งแต่ปี 2547-2556 ลดลงเกือบ 1 แสน 9 หมื่นไร่ 

PRIMETIME ได้รับข้อมูลว่า กระทรวงมหาดไทยและจังหวัดน่านได้วิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้นกับป่าน่าน เพื่อเสนอให้ รองนายกฯวิษณุ เครืองาม รับทราบว่า ส่วนหนึ่งมาจากการกำหนดเขตพื้นที่ป่าตามพระราชบัญญัติป่าสงวนแห่งชาติ พ.ศ.2507 ของรัฐทับซ้อนกับพื้นที่ทำกินของเกษตรที่มีอยู่เดิม นำมาสู่ปัญหาข้อพิพาทและความขัดแย้งที่ยืดเยื้อระหว่างภาครัฐกับประชาชนมาอย่างยาวนาน

นอกจากนี้การกำหนดเขตป่าสงวนแห่งชาติ อุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและพันธุ์พืช เขตุหวงห้ามที่ดินประเภทต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น ที่ดินทหาร ที่ดินสาธารณะประโยชน์ ที่ราชพัสดุ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า  ซึ่งพื้นที่ต่างๆเหล่านี้มีแนวเขตที่ดินที่สงวนหวงห้ามไม่ชัดเจน และไม่ได้มีการกันเขตที่ดินหรือที่อยู่อาศัยของชุมชนออกจากเขตพื้นที่ป่า ทำให้ที่ดินของประชาชนจำนวนมากที่อยู่อาศัยมาก่อนที่จะประกาศเป็นพื้นที่ป่าตามพรบ.ป่าสงวนแห่งชาติกลายมาเป็นที่ดินของรัฐตามกฎหมาย

ขณะที่พร.บ.ป่าสงวนแห่งชาติ เองก็กำหนดกรอบและแนวทางการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ในการดูแลรักษาป่าไม้ไว้อย่างเข้มงวด ไม่เปิดโอกาศให้ประชาชนเข้าไปมีส่วนร่วมใช้ประโยชน์จากพื้นที่ป่าซึ่งเป็นวิถีชีวิตดั้งเดิม 

การไม่ให้ชุมชนหรือชาวบ้านในพื้นที่มีส่วนร่วมในการจัดการป่าไม้ ทำให้เกิดการบุกรุกป่ามากขึ้น ขณะที่เจ้าหน้าที่ป่าไม้ที่คอยดูแลรักษาป่าก็มีน้อย กล่าวคือเจ้าหน้าที่ 1 คน จะดูแลป่า 80,000 ไร่ ทำให้การดูแลไม่ทั่วถึง 

การเข้มงวดในการดูแลพื้นที่ทำให้ชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่ป่าสงวนขาดโอกาสได้รับความช้วยเหลือด้านต่างๆจากหน่วยงานราชการ ไม่ว่าจะเป็นอ่างเก็บน้ำ สิทธิที่ทำกิน ถนน ไฟฟ้า ชาวบ้านในพื้นที่จึงดำรงชีวิตแบบขาดความช่วยเหลือ ประสบปัญหาความยากจน ต้องบุกรุกป่าเพื่อเป็นแหล่งทำกิน 

ดูเหมือนว่า นี่จะเป็นครั้งที่หน่วยงานของรัฐออกมายอมรับว่าปัญหาป่าน่านที่หายไป ส่วนหนึ่งมาจากกฎระเบียบของภาครัฐ 
กระทรวงมหาดไทย และจังหวัดน่านจึงเสนอโมลเดลการแก้ไขปัญหาป่าน่านแบบใหม่ภายใต้แผนพัฒนาสิทธิที่ดินทำกินเพื่อการฟื้นฟูป่าจังหวัดน่านระยะ 5 ปี ตั้งแต่ปี 2559 ถึง 2563 ภายใต้งบประมาณกว่า 5 พันล้านบาท ให้รัฐบาล พิจารณา เพื่อารหยุดยั้งการสูญเสียพื้นที่ป่า รวมทั้งฟื้นฟูและเพิ่มพื้นที่ป่าในจังหวัดน่าน 

 โดยให้มีการกำหนดแนวขอบเขตที่ดินและสิทธิทำกินอย่างชัดเจน และแก้ไขกฎหมายที่เป็นข้อจำกัด เพื่ออนุญาตให้ชาวบ้านเข้าไปใช้ประโยชน์ที่ดินในป่าสงวนภายใต้เงื่อนไขการฟื้นฟู อนุรักษ์ป่า และส่งเสริมเกษตรกรรมแบบผสมผสาน หลากหลาย รวมทั้งให้ภาคเอกชนเข้ามาสนับสนุน ถ่ายทอดองค์ความรู้ และการบริหารจัดการในส่วนที่เกี่ยวข้อง

ตามโมเดลการแก้ไขปัญหาป่าน่านภายใต้แผนนี้ มีเป้าหมายว่าในช่วง 5 ปีจากนี้ จะต้องฟื้นฟูสภาพป่าให้ได้ร้อยละ 80 ของป่าที่ถูกบุกรุก ฟื้นฟูและเพิ่มป่า โดยมีพื้นที่ป่าเพิ่มขึ้นร้อยละ 60 ของพื้นที่เขาหัวโล้น แก้ปัญหาสิทธิที่ดินทำกิน เพื่อให้ชาวบ้านมีสิทธิทำกินอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ผ่านสัญญาเช่าระยะยาว 30 ปีกับภาครัฐภายใต้เงื่อนไขการมีส่วนร่วมอนุรักษ์ ฟื้นฟูป่า ตามเงื่อนไขการตฟื้นฟูป่าเพื่อพัฒนาสิทธิที่ดินทำกินเพื่อการฟื้นฟูป่าจังหวัดน่าน โดยจะลงนามในสัญญาเช่าให้เสร็จภายในระยะเวลา 1 ปี 

นอกจากนี้ยังมีเป้าหมายเพิ่มรายได้ของชาวบ้านในพื้นที่ร้อยละ 50 ในระยะเวลา 10 ปี และสร้างความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐและภาคประชาสังคม ภาคเอกชน และชาวบ้านในพื้นที่ ในการฟื้นฟูอนุรักษ์ป่า บนพื้นฐานของสิทธิชุมชน ที่สามารถอยู่ร่วมกับป่า