รักโลก 21-5-2559 ตอน ปิดเหมือง พักรบก่อนศึกครั้งใหม่?

มติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคมที่ผ่านมา เหนือความคาดหมายของผู้ประกอบการเหมืองทองคำ บริษัท อัครารีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) อย่างมาก
การตัดสินใจยุตินโยบายการทำเหมืองแร่ทองคำ ของรัฐบาลท มีที่มาจากความขัดแย้งของคนในพื้นที่ จากความขัดแย้งของคนในพื้นที่ ก็ขยายเป็นการต่อต้านนโยบายสำรวจและทำเหมืองแร่ทองที่คนทั้งประเทศออกมาต่อต้าน
มติคณะรัฐมนตรี มีใน  3 ประเด็น คือ 1 ให้ยุติและยกเลิกการออกใบประทานบัตร และอาชญาบัตรสำรวจแร่ทั้งหมด 2 ต่ออายุใบอนุญาตโรงประกอบโลหกรรม ของบริษัทอัคราฯ ไปจนถึงสิ้นปี และ 3 ให้กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดูแลกำกับการปิดเหมืองและฟื้นฟู ส่วนกระทรวงสาธารณสุขดูแลอาการเจ็บปวดของชาวบ้านที่ได้ผลกระทบ  ด้านกระทรวงแรงงาน เยี่ยวยาพนังงานในเหมืองทองที่กำลังจะถูกเลิกจ้าง
แต่ถึงอย่างนั้น ผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่เกิดขึ้น ก็ยังเป็นโจทย์ที่ไม่มีใครกล้าตอบ ในขณะที่ พนังงานเหมืองทองคำออกมาร้องขอความเป็น  ทีมงานของเรา ลงพื้นที่รอยต่อทั้ง 3 จังหวัดรอบเหมืองทองอีกครั้ง ติดตามปฏิกิริยาของคนในพื้นที่ทุกฝ่าย 1 วันหลังมีมติคณะรัฐมนตรี
ป้ายติดประกาศมีการระเบิดเหมือง ยืนยันว่า บริษัท อัครารีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) ยังคงเดินหน้าถลุงแร่อย่างต่อเนื่อง สวนทาง กับ มติคณะรัฐมนตรีเมื่ววันที่ 10 พฤษภาคม ที่ระบุ เพียงต่ออายุใบอนุญาตประกอบโลหกรรมไปจนถึงสิ้นปี 2559 เพื่อให้สามารถนำแร่ที่เหลืออยู่ไปใช้ประโยชน์ได้ นอกจากนี้ ยังให้บริษัท อัคราฯ เร่งดำเนินการปิดเหมืองและฟื้นฟู พื้นที่ 
ทำให้ชาวบ้านกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบ ในเขตจังหวัดพิจิตร บริเวณบ้านเขาหม้อ กังวลว่าเหมือง จะเร่งถลุงแร่ และสกัดแร่โดยใช้สารเคมีมากจนส่งผลกระทบต่อเนื่อง 
พิมพ์ขวัญ เป็นหนึ่งในผู้ป่วยที่มีสารโลหะหนักในเลือดค่ามาตรฐาน ทุกวันนี้เธอ รักษาตัวเอง ด้วยการนำใบหญ้านางจากพื้นที่อื่น มาตากให้แห้ง ต้ม กินแทนน้ำ ขับสารพิษ
ที่บ้านของพิมพ์ขวัญชาวบ้านแถบนั้นมารวมตัวกันเพื่อให้ข้อมูลกับเรา ที่นี่เราได้พบกับ นายมานิต ลำพะสอน ชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบอีกคน ที่เคยร้องขอให้ รัฐอพยพออกจากพื้นที่ เขายังคงมีจุดยืนในการขออพยพเช่นเดิม แม้ว่าเหมืองจะปิดภายในสิ้นปีเราเดินทางต่อไปในเขตจังหวัดพิษณุโลก บริเวณบ้านทุ่งยาว  เพื่อพบกับนางสาว จิรฐา ธรรมพเวช  อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือ อสม. เธอนำรายชื่อของเด็กๆ ที่พบสารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน มาให้ดู ในจำนวนนี้มีชื่อลูกสาวปรากฎพบสารไซยาไนด์สูงในร่างกายในฐานะอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อสม. บอกว่าแม้กระทรวงสาธารณะสุข ได้ขอความร่วมมือจาก อสม ให้ดูแล เฝ้าระวังอาการของประชาชนที่เกิดขึ้นจากการได้รับโลหะหนัก และส่งเข้าโรงพยาบาลในระบบเพื่อรับการรักษา แต่ว่าเหมืองยังคงระเบิดเพื่อถลุงแร่อย่างต่อเนื่อง ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นที่มาของโรค และในขณะเดียวกัน มติคณะรัฐมนตรียังให้ปิดเหมืองฟื้นฟู แต่ว่า เหมืองก็ไม่มีความจริงใจที่จะฟื้นฟู อย่างจริงจังเราเดินทางกลับมาเยี่ยมครอบครัวที่ลูกสาวมีผื่นขึ้นที่บริเวณหลังอีกครั้ง หลังจากที่ได้พบกันครั้งแรก เมื่อรัฐมนตรี 4 กระทรวง ลงพื้นที่ (23 เมษายน 2559) นางพิศมัย ศรีจันทร์ผ่อง ผู้เป็นแม่ของเด็กหญิงวัย 11 เดือนคนนี้ อุ้มลูกไปให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขดูอาการ และร้องเรียนผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ทองคำ  
ล่าสุดเธอพาลูกไปพบแพทย์วินิจฉัยว่า เด็กแพ้อากาศ ทำให้เกิดผื่นคัน
จากผลตรวจเลือดเด็กรอบพื้นที่เหมืองทองคำ 3 จังหวัดจำนวน 189 คน พบเด็ก 81 คน มีโลหะในร่างกายเกินค่ามาตรฐาน 
เราเดินทางต่อไปจังหวัดเพชรบูรณ์ จังหวัดรอยต่อสุดท้ายที่อยู่ติดเหมืองทองคำ
ครอบครัวฉิมพลี มีที่ดินจำนวน 10 ไร่ อยู่ติดกับขอบเหมืองทองคำ บริษัท อัครารีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) ในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ 
นางปราณี ฉิมพลี ย้อนเล่าถึงบรรยากาศในชุมชนที่มีผู้คนมากมาย อบอุ่น แต่วันนี้ไม่มีแล้ว // เพื่อนบ้านพากันขายที่ดินให้กับบริษัทเมืองทอง และอพยพย้ายออกไป เนื่องจากพื้นที่บริเวณนี้ เป็นพื้นที่รัศมีการระเบิดของการทำเหมือง ที่จะได้รับผลกระทบเต็มๆ
คุณตาคนนี้มีอาการคันต่อผิวหนังต่อเนื่องจากการใช้น้ำ ส่วนคุณยายก็มีอาการเหนื่อยเพลียมาเป็นเวลานาน คนในบ้านล้วนตรวจพบสารโลหะหนักในเลือดเกินค่ามาตรฐาน แม้กระทรวงสาธารณะสุขจะประกาศงดกินพืชผักทร่ปลูกในพื้นที่ แต่ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะมีรายได้น้อย 
นางประนอม ฉิมพลี  ตั้งคำถามว่าหากเหมืองไม่ก่อให้เกิดผลกระทบ ทำไมต้องบริษัทต้องกว้านซื้อที่ดินเพื่อเอาคนออกจากพื้นที่นอกจาก จะมีชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบแล้ว ยังมีชาวบ้านอีกกลุ่มที่เป็นพนักงานในเหมืองทอง พวกเขายืนยันว่าไม่ได้รับผลกระทบทางสุขภาพ และกำลังร้องขอความเป็นธรรมจากรัฐด้วย เช่นเดียวกันอาคารอัคราเพื่อชุมชน บนถนนข้างเหมืองทองคำในเขตบ้านเขาหม้อ เป็นที่นัดหมายกันระหว่างเรา กับพนักงานเหมืองทองคำ ที่ต้องการให้ข้อมูลอีกด้าน
พวกเขาต้องการให้รํฐบาล ตัดสินใจใหม่ เนื่องจากพนักงานเหมืองกว่าพันคนกำลังตกงาน คนในพื้นที่ไม่อยากไปทำงานในพื้นที่อื่น เด็กจบใหม่ได้งานทำเพราะธุรกิจเหมืองทองคำ ด้านผลกระทบทางสุขภาพ พวกเขายืนยันว่าแข็งแรงดี ผลตรวจสุขภาพ ไม่สารโลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน // เราติดตามไปบ้านของพนักงานเหมืองทองคนหนึ่ง ชายคนนี้เริ่มทำงานมาตั้งแต่เหมืองเปิด เขาอยู่ในระแวกเดียวกันกับชาวบ้านที่คัดค้าน ชี้ให้ดูว่าเด็กๆ ยังอยู่ในพื้นที่อย่างปกติ ทั้งนี้ชีวิตครอบครัวดีขึ้น มีเงินใช้จ่ายคลองมือ 
กลับเข้าสู่ช่วงที่ 2 ของรายการรักโลกครับ วันนี้เราติดตามมติคณะรัฐมนตรี ที่ให้ปิดเหมืองทองคำ จากเหตุความขัดแย้งของคนในพื้นที่ครับ แต่อีกคำถามหนึ่งที่ยังไม่มีใครกล้าตอบ คือผลกระทบทางสุขภาพและสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการรั่วของสารไซยาไนด์ จากเหมืองทอง เราจะย้อนกลับดู ถกนี้เหล่านี้ ก่อนจะมีมติคณะรัฐมนตรี ออกมา 
นี่คือภาพเจ้าหน้าที่กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ พร้อมกับ พนักงาน บริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) เก็บน้ำตัวอย่างจากแปลงนา ไปตรวจ หลังชาวบ้านร้องเรียน เมื่อต้นปี 2558  
คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ได้รับมอบหมายจากผู้ว่าราชการ จังหวัดพิจิตร ให้ตรวจสอบ พบว่าอัตลักษณ์ของไซยาไนด์ไปคล้ายกับไซยาไนด์ที่อยู่ในบ่อทิ้งกากแร่บ่อที่ 1 ของเหมือง 
22 เมษายน 2559   ทีมนักวิจัย ของ บริษัท แบร์ โดแบร์ อินเตอร์เนชั่นแนล ลิมิเต็ด ได้รายงานผลการตรวจสอบผลกระทบ กรณีเหมืองทองคำชาตรี ของ บริษัม อัครารีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) กับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม โดย มร. มัลคอม แฮนคอค  บอกว่า จากการตรวจสอบการรั่วไหลของสารไซยาไนด์จากบ่อทิ้งกากแร่ ไปสู่ระบบน้ำบาดาลในบริเวณโดยรอบ พบว่าลักษณะของสารไซยาไนต์ ที่ในบ่อทิ้งกากแร่ และ ที่พบในทุ่งนา มีลักษณะต่างกัน เป็นไปได้ยากที่การปนเปื้อนจะเกิดจากการรั่วไหลของน้ำจาก บ่อทิ้งกากแร่ ของบริษัท 
26 เมษายน 2559 ชาวบ้านเครือข่ายผู้ป่วยจากการทำเหมืองแร่ทองคำ จ.พิจิตร พิษณุโลก และเพชรบูรณ์ จำนวน 40 คน สวดมนต์ข้างทำเนียบ ขอนายกรัฐตรีไม่ต่ออายุเหมืองทองคำ 
ดร.สมิท ตุงคะสมิท หนึ่งในคณะกรรมการ 5 ฝ่ายแก้ไขปัญหาเหมืองทองคำ ที่ตั้งโดย คสช. ที่มาร่วมเคลื่อนไหววันนี้บอกว่า ไม่ไว้ใจ ผลการตรวจสอบปมไซยาไนด์รั่ว ของ ทีมนักวิจัย ของ บริษัท แบร์ โดแบร์ อินเตอร์เนชั่นแนล ลิมิเต็ด ที่ระบุว่ามีลักษณะแตกต่าง
บริษัท แบร์ โดแบร์ อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด เป็นบริษัท ที่ทางกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ได้พิจารณาเลือกให้เป็นบริษัทที่ปรึกษาให้แก่บริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) เป็นผู้ว่าจ้าง โดยให้ค่าตอบแทนกว่า 10 ล้าน เข้าเก็บข้อมูลในไทยเมื่อต้นปี 2559ผลกระทบเกิดทางสิ่งสุขภาพและสิ่งแวดล้อม เกิดจากเหมืองทองคำหรือไม่ ข้อความที่ปรากฎในข่าวกระทรวงอุตสาหกรรม ที่มติคณะรัฐมนตรีปิดเหมืองทองคำ ก็นำมาสู่ การขอความเป็นธรรม ของผู้บริหารเหมืองทอง 
แต่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ก็ยืนยันว่านโยบายสำรวจและทำเหมืองแร่ทองคำได้ยุติลงแล้ว
ย้อนดูที่รายละเอียดเส้นทางของ นโยบายสำรวจและทำเหมืองแร่ทองคำนะครับ   จากการเสนอร่างนโยบายของกระทรวงอุตสาหกรรม นำไปสู่ขั้นตอนทำประชาพิจาร ขั้นตอนส่วนนี้มีประชาชนจำนวนมากออกมาต่อต้านครับ  ต่อมากระทรวงทั้ง 4 กระทรวงลงพื้นที่ตรวจสอบ จนเป็นที่มามติคณะรัฐมนตรีไม่อนุมัต ร่างนโยบายนี้ เป็นอันตกไป 
นั่นหมายความ คำออกอาชญาบัตร สำรวจแร่ ที่มีค้างอยู่ราว 170 คำขอครอบคลุม  1 ล้าน 6 แสนไร่ รวมถึงการต่ออายุใบประทานบัตร และใบประทานบัตรที่ยังมีอายุเหลืออยู่ ก็เป็นอันยกเลิกดูเหมือนว่า การยุติเหมืองทองคำ จะมาสุดทางแล้ว แต่ว่า อีกเส้นทางหนึ่งที่ภาคประชาสังคมกำลังจับตามอง คือร่าง พรบ.ร่าง มาดูเส้นทางการเสนอกฎหมายฉบับนี้ พบว่า เข้าสู่การพิจารณาของ สภานิติบัญญัตแห่งชาติ ผ่านวาระแรกรับหลักการไปแล้วครับ และได้เข้าสู่การพิจารณาตามรายมาตรา 
เมื่อเปิดอ่านตามรายมาตรก็พบว่า ม.12 สรุปโดยย่อว่า พื้นที่ศักยภาพแร่สูงทางเศรษฐกิจ รมว.ทส. มีอำนาจประกาศเป็นพื้นที่ทำเหมืองแร่ ยกเว้นพื้นหวงห้ามหรือความมั่นคง และ ม.13 เปลี่ยนจากการให้สัมปทานเป็นการประมูล เป็นต้น 
ภาคประชาสังคมที่ติดตามเรื่องนี้ มองว่า นี่เป็นการเปิดช่องในการทำเหมืองแร่ทองคำในอนาคตอีกหรือไม่ หากพิจารณาช่องโหว่งตามร่างกฎหมาย ฉบับนี้