OPINION : ครั้งแรกของโลก! ซัมมิต “ทรัมป์-สี-ปูติน” ถกคุมนิวเคลียร์

เวทีที่จัดต่อเนื่องกันเป็นประจำทุกปีจนได้รับขนานนามว่าเป็น “เทศกาลประชุม” โดยเวทีเอเปคปีนี้กำลังจะมีปรากฎการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในโลก นั่นคือ การประชุมสุดยอดไตรภาคีของ 3 มหาอำนาจในยุคปัจจุบัน ระหว่างสหรัฐอเมริกา จีน และรัสเซีย

จริงอยู่ที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์, สี จิ้นผิง, และวลาดิมีร์ ปูติน ต่างก็เคยพบปะพูดคุยกันแบบทวิภาคีมาแล้วหลายครั้ง โดยเฉพาะสีกับปูตินที่เจอกันมาแล้วกว่า 40 ครั้ง รวมถึงเคยร่วมประชุมในห้องเดียวกันกับผู้นำชาติอื่นๆ มาก่อน เช่น ในวงประชุมจี 20 ที่โอซากา ประเทศญี่ปุ่นในปี 2562 แต่นี่จะเป็นครั้งแรกที่ 3 ผู้นำจะมาพบกันตัวเป็นๆ โดยไม่มีชาติอื่นมาเกี่ยวข้อง

🔵 [“ยอลตา” ภาค 2]

นัดหยุดโลกครั้งนี้ทำให้หลายคนนึกย้อนไปถึงเหตุการณ์เมื่อ 81 ปีก่อนที่เมืองยอลตา คาบสมุทรไครเมีย ที่ผู้นำ 3 มหาอำนาจในยุคนั้นได้มาพบกันหลังชัยชนะในสงครามโลกครั้งที่ 2 ได้แก่ ประธานาธิบดีแฟรงคลิน ดี. รูสเวลต์ ของสหรัฐฯ นายกรัฐมนตรีวินสตัน เชอร์ชิลล์ ของอังกฤษ และ โจเซฟ สตาลิน ผู้นำสหภาพโซเวียต

ซัมมิตครั้งนั้นนำไปสู่การแบ่งเยอรมนีและกรุงเบอร์ลินออกเป็นสี่เขต ควบคุมโดยสหรัฐฯ อังกฤษ ฝรั่งเศส และโซเวียต, การวางรากฐานสำหรับการตั้งองค์การสหประชาชาติและสมาชิกถาวรของคณะมนตรีความมั่นคง ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นเงื่อนไขเริ่มต้นที่นำไปสู่สงครามเย็นและการแข่งขันสะสม “หัวรบนิวเคลียร์” ในเวลาต่อมา

🔵 [สงครามเย็นยุคใหม่]

ในอดีตโลกถูกมองเป็น 2 ขั้วหลัก ด้านหนึ่งคืออเมริกา อีกด้านหนึ่งคือโซเวียต แต่ปัจจุบันจีนได้ผงาดขึ้นมาเป็นมหาอำนาจที่สหรัฐฯ หวาดหวั่นจนต้องหาทางคานอิทธิพลทุกวิถีทาง รวมทั้งด้านการพัฒนานิวเคลียร์ นับตั้งแต่การหมดอายุลงของสนธิสัญญาควบคุมจำนวนหัวรบนิวเคลียร์ New START เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ปีที่แล้ว สหรัฐฯ และรัสเซียซึ่งรับมรดกนิวเคลียร์มาจากยุคโซเวียตก็ยังคงไม่สามารถบรรลุข้อตกลงฉบับใหม่กันได้ โดยมีจีนเป็นปัจจัยสำคัญ

ในการประชุมไตรภาคีครั้งนี้ ทรัมป์หมายมั่นปั้นมือว่าจะใช้ปูตินช่วยกดดันให้จีนยอมร่วมเจรจาข้อตกลงควบคุมนิวเคลียร์ฉบับใหม่ เพราะที่ผ่านมาเขาย้ำมาตลอดว่าสหรัฐฯ จะไม่ร่วมข้อตกลงใดๆ กับรัสเซียหากไม่มีจีนเข้ามาด้วย โดยจากข้อมูลของ คณะกรรมการรณรงค์เพื่อยกเลิกอาวุธนิวเคลียร์ระหว่างประเทศหรือ ICAN พบว่า รัสเซียยังเป็นชาติที่ครอบครองหัวรบนิวเคลียร์มากที่สุดที่ 5,459 หัวจาก 12,187 หัวรบทั่วโลก ตามมาด้วยสหรัฐฯ ที่ 5,277 หัวรบใกล้เคียงกัน ขณะที่จีนตามมาห่างๆ ที่ 600 หัวรบ
 

🔵 [3 ผู้นำ 3 วาระโลก]

สำหรับจีน งานนี้หากดูผิวเผินคงเป็นฝ่ายได้ประโยชน์เห็นๆ ในฐานะเจ้าภาพ แต่หัวข้อที่เกี่ยวข้องกับนิวเคลียร์คงไม่เป็นบวกกับจีนเท่าไหร่นัก เพราะก่อนหน้านี้จีนได้แสดงจุดยืนไม่เห็นด้วยกับการร่วมข้อตกลงควบคุมนิวเคลียร์มาโดยตลอด โดยมองว่าจีนยังตามหลังสหรัฐฯ และรัสเซียอีกไกลในแง่จำนวน

แต่สหรัฐฯ ประเมินว่าจีนมีอัตราการเพิ่มจำนวนหัวรบได้กว่า 2 เท่าในเวลาแค่ 6 ปี และจะแตะหลัก 1,000 หัวรบภายในปี 2030 และ 1,500 หัวรบภายในปี 2035 ดังนั้นไม่ว่าอย่างไรจีนก็ต้องร่วมในข้อตกลงฉบับใหม่ด้วย จากมุมมองที่สวนทางกันในประเด็นนิวเคลียร์ งานนี้เราจึงไม่สามารถคาดหวังอะไรได้มากไปกว่าจุดเริ่มต้นสำหรับการเจรจาต่อในอนาคต

นอกจากเรื่องนิวเคลียร์แล้วยังมีอีก 2 สงครามที่ถูกจับตาว่าจะถูกหยิบยกขึ้นมาหารือกันหรือไม่ นั่นคือ สงครามอิหร่านและสงครามยูเครน กรณีสงครามอิหร่าน ปัจจุบันได้เข้าสู่เดือนที่ 9 ท่ามกลางการชะงักงันในการเจรจา จนเมื่อไม่กี่วันก่อนหน้านี้ทรัมป์ได้ประกาศถอนรองประธานาธิบดีเจดี แวนซ์ ออกจากการเป็นหัวหน้าคณะพูดคุยและประกาศว่าสหรัฐฯ ไม่จำเป็นต้องดีลกับอิหร่านอีกต่อไป งานนี้ทรัมป์จึงอาจโน้มน้าวให้จีนและรัสเซียในฐานะ 2 พันธมิตรของอิหร่าน ช่วยเหลือในการหาทางลงให้กับสงครามที่ทำให้เขาแพ้เลือกตั้งกลางเทอม

ส่วนกรณีสงครามยูเครนที่กำลังจะครบ 5 ปีในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า มีความเป็นไปได้ที่ปูตินจะใช้โอกาสนี้สร้างความได้เปรียบเหนือยูเครนให้มากที่สุด ในขณะที่ยูเครนก็กำลังกังวลว่า ทรัมป์กับปูตินอาจดีลกันโดยข้ามหัวยูเครน 

ล่าสุดประธานาธิบดีโวโลดิมีร์ เซเลนสกีเปิดเผยว่า ทรัมป์ได้บอกเขาให้ยอมเสียดินแดนบางส่วนเพื่อแลกกับสันติภาพและเส้นทางสู่การเป็นสมาชิกนาโต แต่เบื้องต้นทำเนียบขาวแจ้งว่า เรื่องสงครามยูเครนจะไม่ถูกหยิบขึ้นมาหารือในเวทีนี้ เพราะสหรัฐฯ เพิ่งส่งทีมไปเจรจากับทั้งเซเลนสกีและปูตินเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว

สุดท้ายแล้วแม้เราจะไม่สามารถคาดหวังผลลัพธ์ที่จับต้องได้มากนัก แต่ในโลกที่มีภัยคุกคามใหม่ๆ เกิดขึ้นทุกวัน โดยเฉพาะในด้านเอไอและการโจมตีไซเบอร์ อย่างน้อยการที่ 3 ชาติที่ทรงอิทธิพลที่สุดของโลกมาจับเข่าคุยกันย่อมเป็นสัญญาณที่ดีครับ