ทางเลือกใหม่รักษาข้อเข่าเสื่อม "GAE" ตัดวงจรปวดแบบไม่ต้องผ่าตัด

ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา เป็นเวลาที่สังคมกำลังตื่นตัวกับข่าว “คลินิกรักษาเข่าเถื่อน” ซึ่งถูกเปิดโปงว่ามีการให้บริการทางการแพทย์โดยไม่ได้มาตรฐาน สะท้อนให้เห็นถึงความเสี่ยงที่ประชาชนอาจต้องเผชิญเมื่อเข้ารับการรักษากับสถานพยาบาลที่ไม่ได้รับการรับรอง

ปัญหานี้ไม่เพียงเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของผู้ป่วยเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึง “ความต้องการทางเลือก” ในการรักษาอาการปวดเข่าเรื้อรังอีกด้วย เพราะผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยยังคงต้องเผชิญกับอาการปวดจากโรคข้อเข่าเสื่อมอย่างต่อเนื่อง แม้จะได้รับการรักษามาตรฐานแล้ว ความสิ้นหวังนี้เองที่อาจผลักดันให้บางคนหันไปพึ่งพาวิธีการรักษาที่ไม่ปลอดภัย ดังนั้น การเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ได้รับการยอมรับจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง

โดยทั่วไปแล้ว ปัจจุบันในกลุ่มผู้สูงอายุมักมีผู้ที่ประสบปัญหาอาการปวดเข่าเรื้อรังจากภาวะข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) มากขึ้น ซึ่งเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นความเสื่อมตามวัย ภาวะน้ำหนักเกินที่เพิ่มแรงกดบนข้อเข่า การใช้งานข้อเข่าซ้ำ ๆ ในชีวิตประจำวัน การบาดเจ็บในอดีต รวมถึงโรคข้ออักเสบอื่น ๆ ที่มีผลโดยตรงต่อข้อเข่า

แนวทางการรักษาในปัจจุบันมักเริ่มต้นจากวิธีพื้นฐาน เช่น การปรับพฤติกรรม การใช้ยาแก้ปวด การทำกายภาพบำบัด หรือการฉีดยาเข้าข้อ ไม่ว่าจะเป็นสเตียรอยด์หรือ Hyaluronic acid (HA) อย่างไรก็ตาม พบว่าผู้ป่วยจำนวนไม่น้อย คือ สูงถึงประมาณ 50% ยังคงมีอาการไม่ดีขึ้น หรือดีขึ้นเพียงระยะสั้น ก่อนที่อาการปวดจะกลับมาอีกครั้งภายในไม่กี่สัปดาห์

ในกรณีดังกล่าว ผู้ป่วยมักถูกแนะนำให้เข้าสู่การรักษาขั้นต่อไป คือการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (Knee Arthroplasty) ซึ่งแม้จะเป็นวิธีที่ได้ผลในระยะยาว แต่ก็มีความเสี่ยงและต้องใช้เวลาฟื้นตัว

คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า ระหว่าง “การรักษาเบื้องต้น” กับ “การผ่าตัดใหญ่” ยังมีทางเลือกอื่นหรือไม่

คำตอบคือ “มี”

 

ทางเลือกใหม่ของการรักษา

นพ.นพชัย สิระนาท Postdoctoral Research Fellowship จาก Brigham and Women’s Hospital/ Harvard Medical School และผู้ก่อตั้ง Younify Clinic เผยว่า จากการที่ได้ไปศึกษาที่ประเทศสหรัฐอเมริกามาเป็นระยะเวลา 2 ปี ได้พบเทคนิคการรักษาอาการปวดเข่าจากข้อเข่าเสื่อมแบบใหม่ ที่มีการใช้ในต่างประเทศอย่างแพร่หลาย ทั้งในประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศญี่ปุ่น เรียกว่า “การอุดหลอดเลือดผิดปกติบริเวณข้อเข่า (Genicular Artery Embolization หรือ GAE)” เป็นหัตถการทางการแพทย์แบบใหม่ที่แผลมีขนาดเล็กมาก (minimally invasive) โดยไม่จำเป็นต้องผ่าตัดหรือวางยาสลบ โดยมีแนวคิดหลักคือการลดการอักเสบในข้อเข่าด้วยการอุดหลอดเลือดที่ผิดปกติที่เป็นต้นเหตุของอาการปวดเรื้อรัง

 

การรักษาที่สาเหตุของการเกิด "วงจรซ้ำซาก"

จากกลไกของการเกิดโรคข้อเข่าเสื่อมที่เริ่มต้นจากกระดูกอ่อนผิวข้อเสียหายทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุข้อ (synovial inflammation) ส่งผลให้เกิดการกระตุ้นสารก่อการอักเสบ (inflammatory cytokines) เพิ่มขึ้น ซึ่งทำให้เกิด การสร้างหลอดเลือดใหม่ (angiogenesis) และเส้นประสาทรับความรู้สึกใหม่ (neoinnervation) ซึ่งทำให้มีอาการปวดมากขึ้นและการสะสมของอาการปวดยิ่งเป็นสาเหตุของการกระตุ้นการอักเสบเรื้อรังต่อไป วนเป็นวงจรซ้ำซากไม่สิ้นสุด

ทั้งนี้ เราสามารถ “ตัดวงจร” ได้ด้วยการอุดหลอดเลือดผิดปกติบริเวณเข่า (Genicular artery embolization; GAE) เมื่อหลอดเลือดผิดปกติเหล่านี้ถูกกำจัด จึงส่งผลให้อาการปวดทุเลาลง 

ขั้นตอนการรักษาด้วย GAE

ผู้ป่วยที่มีอาการปวดจากข้อเข่าเสื่อมและรักษาด้วยวิธีพื้นฐานแล้วไม่ดีขึ้น อาจได้รับการแนะนำให้ทำ GAE โดยจะได้รับการส่งต่อไปพบแพทย์รังสีร่วมรักษา ซึ่งในการตรวจครั้งแรก แพทย์จะสอบถามอาการ ทบทวนประวัติการรักษาที่ผ่านมา และพิจารณาภาพถ่ายเอกซเรย์ (X-ray) ของข้อเข่า เพื่อประเมินว่ามีความเหมาะสมที่จะเข้ารับการรักษาด้วยวิธี GAE หรือไม่

ก่อนทำหัตถการ ผู้ป่วยจะได้รับการตรวจเลือดเพื่อประเมินความพร้อมของร่างกาย จากนั้นในวันทำหัตถการ แพทย์จะใส่สายสวนหลอดเลือดขนาดเล็กที่บริเวณขาหนีบโดยแผลมีขนาดเล็กมากเพียงเท่ารูเข็ม แล้วใช้เครื่องเอกซเรย์หลอดเลือดนำทางสายสวนไปยังหลอดเลือดที่ผิดปกติบริเวณข้อเข่า เมื่อถึงตำแหน่งที่ต้องการ แพทย์จะฉีดอนุภาคขนาดเล็กเข้าไปที่บริเวณดังกล่าวเพื่ออุดหลอดเลือดที่ผิดปกติ ทำให้เลือดไปเลี้ยงบริเวณที่มีภาวะอักเสบลดน้อยลง ส่งผลให้ความเจ็บปวดลดลง เมื่อเสร็จสิ้นการรักษา แพทย์จะนำสายสวนหลอดเลือดออกและปิดแผลโดยไม่ต้องเย็บ

หัตถการนี้ใช้เวลาประมาณ 1–2 ชั่วโมง ใช้เพียงยาชาเฉพาะที่ร่วมกับยาคลายกังวลเล็กน้อย หลังการรักษา แพทย์จะให้ผู้ป่วยพักสังเกตอาการประมาณ 2-6 ชั่วโมง และส่วนใหญ่สามารถกลับบ้านได้ในวันเดียว อาจมีอาการปวดบริเวณเข่าเล็กน้อยในช่วง 2-3 วันแรก 

GAE เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการปวดเข่าเรื้อรังและไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น ได้แก่ ยาแก้ปวด การกายภาพบำบัด หรือการฉีดยาสเตียรอยด์ รวมถึงผู้ที่ต้องการหลีกเลี่ยงหรือชะลอการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า หรือผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการผ่าตัด

 

ข้อดีของการรักษาด้วย GAE

ข้อดีของ GAE คือเป็นการรักษาที่มุ่งเป้าตรงจุด ลดการอักเสบโดยไม่ส่งผลต่อร่างกายโดยรวม แผลมีขนาดเล็ก ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่ ฟื้นตัวเร็ว โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้ภายใน 1–2 สัปดาห์ และผลการรักษามักอยู่ได้นานประมาณ 1-5 ปี หากอาการกลับมา สามารถพิจารณาทำซ้ำหรือเลือกวิธีรักษาอื่น เช่น การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าได้ในภายหลัง

การอุดหลอดเลือดใน GAE จะทำเฉพาะหลอดเลือดขนาดเล็กที่ผิดปกติและเกี่ยวข้องกับการอักเสบเท่านั้น และยังคงรักษาการไหลเวียนของเลือดในหลอดเลือดหลักไว้ โดยทั่วไปจึงไม่ทำให้กระดูกหรือเนื้อเยื่อรอบข้อเข่าเกิดความเสียหาย

GAE เป็นทางเลือกใหม่ในการรักษาอาการปวดเข่าจากโรคข้อเข่าเสื่อมที่แพร่หลายในต่างประเทศ ที่ไม่จำเป็นต้องผ่าตัด แผลขนาดเล็ก และฟื้นตัวสามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันตามปกติได้ไว ภายใต้หลักการ "ยับยั้งสาเหตุของอาการปวด"