ขบวนแห่วันซิวสี่ ตรุษจีนปากน้ำโพ

วันสำคัญวันนี้เริ่มตั้งแต่เช้ามืด ชาวปากน้ำโพจะทำพิธีอัญเชิญ เจ้าพ่อเทพารักษ์หรือบุ๊นเถ่ากงจากศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์-เจ้าแม่ทับทิม ซึ่งเป็นเทพประจำท้องถิ่นตามความเชื่อของชาวจีนปกป้องคุ้มครองให้ชาวบ้านอยู่เย็นเป็นสุข กิจการค้าเจริญรุ่งเรือง ออกมาให้ประชาชนได้สักการะบูชา รวมถึงเชิญเจ้ามาเข้าทรง ขจัดปัดเป่าโรคภัยตามความเชื่อโบราณ ของพิธีแห่เจ้าพ่อเจ้าแม่ปากน้ำโพ ที่เริ่มขึ้นเมื่อเกือบร้อยปีก่อนราวปี พ.ศ. 2460-2462 ได้เกิดโรคฝีดาษและอหิวาตกโรคระบาดผู้คนเจ็บป่วยล้มตาย ชาวบ้านหันไปพึ่งพาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยการบนบานเจ้าพ่อเทพารักษ์และเชิญเจ้ามาเข้าทรงด้วยการเขียนฮู้ นำไปเผาใส่น้ำดื่มกิน ซึ่ปรากฎว่าโรคระบาดกลับหายไปสิ้นนับจากนั้นมา ทุกๆ ปีชาวปากน้ำโพ จึงร่วมกันทำพิธีอัญเชิญเจ้าพ่อ เจ้าแม่ ในศาลเจ้าเทพารักษ์แห่รอบตลาดเพื่อความเป็นสิริมงคลของชีวิตและครอบครัวซึ่งปัจจุบันศาลเจ้าที่ชาวนครสวรรค์เคารพกราบไหว้มีอยู่สองแห่งคือศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์และศาลเจ้าพ่อ-เจ้าแม่หน้าผา

สำหรับองค์เจ้าพ่อเจ้าแม่และเทพเจ้าในขบวนแห่ศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์-เจ้าแม่ทับทิมประกอบด้วย เจ้าพ่อเทพารักษ์หรือปึงเถ่ากง เจ้าแม่ทับทิม หรือตุ้ยบ้วยเต็งเหนี่ยง เป็นเทพเจ้าแห่งความเมตตาอันยิ่งใหญ่เป็นที่นับถือของชาวจีนไหหลำ องค์ถัดมาคือเจ้าพ่อกวนอู หรือกวงกง เป็นเพทเจ้าแห่งควารมกตัญญูซื้อสัตย์ มีคุณธรรม มีอิทธิฤทธิ์ปาฏิหารย์ขจัดภยันตรายและความชั่วร้ายตลอดจนอุปสรรคทั้งมวล และเทพเจ้องค์สุดท้ายในศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์- เจ้าแม่ทับทิม คือ เจ้าแม่สวรรค์ หรือเทียนโห้วเต็งหม่าย ซึ่งชาวจีนนับถือว่าเป็นเทพเจ้าทางน้ำช่วยปกป้องคุ้มคองภยันตรายและนำมาซึงความสงบร่มเย็น

ศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์เป็นศาลเก่าแก่ของชาวจีนนครสวรรค์ค่ะ ไม่ปรากฎหลักฐานของปีที่สร้าง แต่จากจารึกบนระฆังโบราณคู่โดยนายหงเปียว แซ่ผู่ นำมาจากตำบลแม่จิง อำเภอปุ้นเชียง เกาะไหหลำ จีนแผ่นดินใหญ่ ที่ระบุว่านำมาถวายไว้ที่ศาลแห่งนี้เมื่อปี พ.ศ.2413 ทั้งนี้ศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์ มีการบูรณะปฏิสังขรณ์หลายครั้ง โดยหลักฐานล่าสุดที่พบคือป้ายไม้กลางศาลระบุปีที่สร้างใหม่เป็นภาษาจีนในปีพ.ศ. 2442

ศาลเจ้าอีกหนึ่งแห่งซึ่งเป็นที่นับถือบูชาของชาวปากน้ำโพ คือศาลเจ้าหน้าผา โดยเทพเจ้าที่ชาวปากน้ำโพ นับถือบูชาคือเจ้าแม่หน้าผา ปึงเถ่าม่า เจ้าพ่อแควใหญ่ปึงเก่ากง เจ้าพ่อกวนอูเสี่ยตี้กุง เจ้าแม่สวรรค์ทียวโหวเซี้ยบ้อและเจ้าพ่อจุ้ย-พ่อจุ๊ ไฉ่สิ่งเอี้ย

ไม่มีหลักฐานปรากฎปีที่สร้างศาลแห่งนี้สันนิษฐานว่า ศาลเจ้าหน้าผา น่าจะสร้างขึ้นก่อนปีพ.ศ.2444 ผ่านเรื่องเล่าต่อ ๆ กันมาว่า มีตายาย คู่หนึ่ง ฝันเห็นหญิงชราผมยาวเนื้อตัวเปียกปอน มาบอกว่าลอยน้ำมาจากอยุธยาถึงนครสวรรค์หนาวมาก ขอให้เอาขึ้นจากน้ำพอรุ่งเช้าจึงได้ไปริมแม่น้ำซึ่งมีลักษณะเป็นบริเวณน้ำวน ที่นั่นมีหน้าผาค่อนข้างสูงชันชาวบ้านจึงเรียกกันว่า หน้าผา ได้พบไม้จันทร์ดำขนาดกว้าง1 ฟุต สูง 2 ฟุต แกะเป็นรูปเจ้าแม่ติดอยู่ซอกหินอยู่รวมกับไม้ที่แกะเป็นรูปอื่น ๆ จึงได้อัญเชิญขึ้นมาพร้อมกัน และได้สร้างศาลไม้เล็กๆ ไว้บริเวณริมแม่น้ำ ก่อนจะมีการบูรณะเรื่อยมาจนกลายเป็นศาลใหญ่ในปัจจุบัน

ปึงเถ่ากง และปึงเถ่าม่า ในศาลเจ้าแม่หน้าผาเป็นเทพเจ้าที่เคารพกราบไหว้ในหมู่คนจีนโพ้นทะเล เป็นเทพเจ้าผู้ให้การคุ้มครองปกปักรักษาผู้ที่อาศัยในเขตคามที่ท่านดูแลอยู่เปรียบเทียบได้กับ พระภูมิ ของไทยนั่นเอง ภายหลังได้นำองค์เจ้าพ่อเจ้าแม่ มาร่วมในขบวนแห่ที่เรียกว่า เจ้าพ่อ-เจ้าแม่ปากน้ำโพจนกลายเป็นประเพณีประจำที่มีการสืบสานต่อมาจนปัจจุบัน

นอกจากขบวนแห่รอบตลาดปากน้ำโพตลอดทั้งวันแล้วบรรดาร้านค้า ยังจัดโต๊เครื่องเซ่นไว้รอรับเจ้าและขบวนต่างๆหน้าร้าน ต้อนรับเจ้าพ่อเจ้าแม่ และองค์เทพเพื่อเป็นสิริมงคล เพื่อให้การค้าเจริญรุ่งเรือง โดยวันนี้เป็นวันแรกของการทำการค้าในปีใหม่ตามประเพณีจีนอีกด้วย