บทบรรณาธิการ : เกิดมากในยุคนี้ ข้าราชการน้ำดี ลาออก ไร้ระบบคุณธรรม

ปรากฏการณ์ “สมองไหล” หรือการสูญเสียบุคลากรทรงคุณค่าในแวดวงราชการไทย กำลังกลายเป็นประเด็นร้อนที่สังคมตั้งคำถามอย่างหนัก เมื่อคำว่า “เด้งเข้ากรุ” หรือการโยกย้ายที่ไม่เป็นธรรม กลายเป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้ข้าราชการน้ำดีหลายท่านตัดสินใจทิ้งเก้าอี้ ยุติเส้นทางสายราชการก่อนเวลาอันควร

 

เหตุการณ์ล่าสุดที่สร้างความสั่นสะเทือนในกระทรวงมหาดไทย คือกรณีของ “วรญาณ บุญณราช” ผู้ว่าราชการจังหวัดมุกดาหาร ที่ตัดสินใจยื่นหนังสือลาออกจากราชการ ภายหลังปรากฏรายชื่อถูกโยกย้ายให้ไปดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวง (เด้งเข้ากรุ) ซึ่งถือเป็นการลดบทบาทจากฝ่ายบริหารในพื้นที่อย่างกะทันหัน ทั้งๆ ที่กำลังจะเกษียณอายุในปีหน้านี้แล้ว

 

การตัดสินใจเด็ดขาดของนายวรญาณ สะท้อนให้เห็นถึงความอึดอัดและจุดยืนที่ไม่ยอมรับการจัดสรรอำนาจที่ปราศจากคำอธิบายที่สมเหตุสมผล

 

“ตลอดระยะเวลาการรับราชการตั้งแต่ตำแหน่งปลัดอำเภอจนถึงผู้ว่าราชการจังหวัดมุกดาหาร รวม 34 ปี ได้ทุ่มเทปฏิบัติงานในหน้าที่ด้วยความตั้งใจ วิริยอุตสาหะ และไม่เคยปฏิบัติหน้าที่ให้เกิดความเสียหายต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการและกระทรวงมหาดไทย แต่ในเมื่อไม่ได้รับการพิจารณาผลงานด้วยระบบคุณธรรมจากผู้บังคับบัญชาของกระทรวงมหาดไทย จึงประสงค์ขอลาออกจากราชการเพื่อไปประกอบอาชีพอื่น” - วรญาณ บุญณราช

 

ผู้ว่าฯ วรญาณ นั้น ดำรงตำแหน่งผู้ว่าฯ มุกดาหาร ตั้งแต่ปี 2565 รวมเวลา 4 ปี ย่อมรู้สึกตื้นหนาบางในจังหวัดเป็นอย่างดี การโยกย้ายครั้งนี้ส่งผลให้ความต่อเนื่องในการพัฒนาจังหวัดสะดุด และสูญเสียข้าราชการมือดีไปอย่างน่าเสียดาย  

เกณฑ์ขึ้นตำแหน่ง หาใช่ “สามารถ” แต่อยู่ที่เป็น “คนของใคร”

 

ก่อนหน้านี้ สังคมเคยมึนงงกับกรณีของ ดร.กุลยา ตันติเตมิท หญิงเก่งแห่งกระทรวงการคลัง ที่ได้ยื่นหนังสือลาออกจากราชการในขณะที่ดำรงตำแหน่ง อธิบดีกรมสรรพากร ทั้งที่เธอคือข้าราชการ “อนาคตไกล” ที่ได้รับการยอมรับในฝีมือทั้งจากในและต่างประเทศ มีโอกาสขึ้นนั่ง “เบอร์ 1” กระทรวงการคลังอย่างแน่นอน

 

การโบกมือลาของบุคคลระดับมันสมองของประเทศ สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างหรือแรงกดดันภายในที่ทำให้คนเก่งไม่สามารถเติบโตหรือทำงานต่อในระบบได้

 

อีกหนึ่งกรณีคลาสสิกที่ยังคงเป็นที่จดจำ คือเรื่องราวของ นายราเชน ศิลปะรายะ อดีตอธิบดีกรมฝนหลวงและการบินเกษตร ที่ตัดสินใจยื่นหนังสือลาออกจากราชการเช่นกัน หลังถูกคำสั่งโยกย้ายให้ไปนั่งในตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทั้งที่เหลืออายุราชการก่อนเกษียณเพียงแค่ 5 เดือนเท่านั้น การเด้งเข้ากรุในช่วงบั้นปลายชีวิตราชการ ถือเป็นการหยามเกียรติคนทำงาน จนนำมาสู่การทิ้งเก้าอี้เพื่อรักษาศักดิ์ศรีของตนเอง

 

ส่วนอีกด้าน “สายแข็ง” จากบุรีรัมย์ ขุมกำลัง “สายสีน้ำเงิน” ปรากฏว่ามีการผลักดันรองผู้ว่าฯ บุรีรัมย์ ขึ้นดำรงตำแหน่งผู้ว่าฯ ถึง 2 คน 2 จังหวัด แถมเป็นจังหวัดใหญ่ เกรด A พื้นที่สำคัญอย่างเห็นได้ชัด คนแรกคือ ศรีธรรม ราชแก้ว จากรองผู้ว่าฯ บุรีรัมย์ ขึ้นเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช และ คนที่สอง คือ สมบูรณ์ สุธีระกูล จากรองผู้ว่าฯ บุรีรัมย์ เช่นกัน ขึ้นเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์

จากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า นำมาสู่คำถามตัวโตๆ ที่ท้าทายระบบราชการไทยว่า “ระบบคุณธรรม” (Merit System) ที่เน้นการพิจารณาคนจากความรู้ ความสามารถ และผลงานนั้น ยังมีอยู่จริงหรือไม่

 

หรือแท้ที่จริงแล้ว ฟันเฟืองที่ขับเคลื่อนการแต่งตั้งโยกย้ายในยุคนี้ ถูกครอบงำโดย “ระบบเส้นสาย” (Patronage System) และโควตาทางการเมืองไปเสียหมดแล้ว?

 

หากปล่อยให้การบริหารงานบุคคลยังคงเดินหน้าต่อไปในทิศทางนี้ ประเทศไทยอาจไม่เหลือ “คนเก่งและคนดี” และจะมีเพียง “ข้าราชการมีสี” ไว้คอยค้ำยันเครือข่ายอำนาจในทางการเมืองของนักการเมืองเท่านั้น