Nation Story
03 ก.ค. 2569 | nation_ent
"เรือนจำโทจิงิ" เรือนจำหญิงที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่น มีกำหนดจะปิดตัวลงอย่างเป็นทางการในเดือนเมษายน 2027 เนื่องจากจำนวนผู้ต้องขังที่ลดลงประกอบกับต้นทุนการดำเนินงานที่พุ่งสูงขึ้น แต่เบื้องหลังกำแพงสูงแห่งนี้กลับมีสถิติที่น่าตกใจ เมื่อมีการเปิดเผยว่า "หญิงไทย" คือ 1 ใน 3 ของผู้ต้องขังต่างชาติที่ต้องโทษในคดีเกี่ยวกับยาเสพติดมากที่สุด
เรือนจำโทจิงิเป็นภาพสะท้อนของวิกฤตที่เรือนจำหญิงทั่วญี่ปุ่นกำลังเผชิญร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นจำนวนนักโทษต่างชาติที่เพิ่มขึ้น อัตราการกระทำผิดซ้ำที่สูงลิ่ว ไปจนถึงปัญหาสุขภาพจิตที่รุนแรงกว่าฝั่งผู้ต้องขังชายอย่างเห็นได้ชัด
สถิติ ณ ปี 2024 ระบุว่า ญี่ปุ่นมีเรือนจำหญิง 11 แห่ง รองรับผู้ต้องขังเฉลี่ยวันละ 3,637 คน (คิดเป็น 1 ใน 10 ของผู้ต้องขังชาย) แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ สัดส่วนนักโทษต่างชาติพุ่งสูงขึ้นจาก 5.5% ในปี 2015 ขึ้นมาอยู่ที่ 7.6%
โดยเฉพาะในเรือนจำโทจิงิ พบว่าประมาณ 1 ใน 3 เป็นชาวต่างชาติ และกลุ่มที่ใหญ่ที่สุดคือผู้หญิงจาก 3 สัญชาติ ได้แก่ จีน เวียดนาม และไทย ซึ่งส่วนใหญ่พัวพันกับคดียาเสพติด
ฮิโรสึงุ โฮริ ฝ่ายธุรการของเรือนจำยอมรับว่า "อุปสรรคด้านการสื่อสาร" คือความเสี่ยงต่อความปลอดภัยที่ใหญ่ที่สุด ทางเรือนจำจึงต้องรองรับภาษาถึง 19 ภาษา ผ่านระบบล่ามและเครื่องแปลภาษา แต่สิ่งที่ทำให้นักโทษต่างชาติต้องเผชิญความยากลำบากที่สุด คือกฎระเบียบที่เข้มงวดและบทลงโทษทางวินัย เช่น การขังเดี่ยว หรือการบังคับให้นั่งท่า "เซซะ" (Seiza) หรือการนั่งคุกเข่าทับส้นเท้าเป็นเวลานาน แม้จะละเมิดกฎเพียงเล็กน้อยก็ตาม
เทปเป โอโนะ ทนายความและเลขาธิการศูนย์ฯ ระบุว่า หลายครั้งเขาต้องทำหน้าที่อธิบายให้ผู้ต้องขังต่างชาติเข้าใจวัฒนธรรมและมาตรฐานของญี่ปุ่น มากกว่าการยื่นเรื่องร้องเรียนทางกฎหมาย เพราะสำหรับนักโทษตะวันตก กฎระเบียบที่นี่ถือว่าเข้มงวดจนปรับตัวได้ยากมาก
แม้จะขึ้นชื่อเรื่องความเข้มงวด แต่ระบบนิเวศภายในเรือนจำถูกออกแบบมาเพื่อเตรียมความพร้อมให้พวกเธอกลับคืนสู่สังคม
⏱️ 07.40 - 16.30 น.: ช่วงเวลาทำงานฝีมือและงานเย็บปักถักร้อย (เช่น การเย็บธงและเครื่องตกแต่งบ้านสั่งทำพิเศษ)
⏱️ 18.00 - 21.00 น.: เวลาพักผ่อน ดูโทรทัศน์ หรือทำกิจกรรมส่วนตัวในห้องขัง ก่อนปิดไฟนอน
สำหรับชาวต่างชาติและผู้มีปัญหาสุขภาพ จะจัดให้อยู่ในห้องพักสไตล์ตะวันตกขนาดเท่าเสื่อทาทามิ 4 ผืน พื้นไม้เนื้อแข็ง มีเตียงนุ่มและห้องน้ำในตัว ส่วนห้องขังรวมจะมีขนาดใหญ่เท่าเสื่อทาทามิ 10 ผืน พักรวมกัน 6 คนและใช้ฟูกนอน นอกจากนี้ยังมีห้องสมุดหนังสือต่างประเทศกว่า 5,000 เล่ม และมี "ร้านทำผม" ที่เปิดให้ฝึกทักษะอาชีพ โดยให้บริการตัดผมแก่คนในชุมชนรอบเรือนจำในราคาเพียง 800 เยน (ราว 165 บาท)
ในปี 2025 ญี่ปุ่นได้ผ่านการปฏิรูปเรือนจำครั้งประวัติศาสตร์ โดยแก้ไขประมวลกฎหมายอาญาให้เน้น "การฟื้นฟูจิตใจมากกว่าการบังคับใช้แรงงาน" เนื่องจากสถิติพบว่ามีผู้ต้องขังหญิงถึง 47% ที่ได้รับการปล่อยตัวแล้วกลับมากระทำผิดซ้ำเป็นครั้งที่สองหรือมากกว่านั้น
เรือนจำโทจิงิจึงเริ่มให้ความสำคัญกับสุขภาพจิต โดยมีนักจิตวิทยาประจำการ 3 คน และเปิด "ห้องสะท้อนความคิด" (Reflection room) ที่ตกแต่งด้วยงานศิลปะและตุ๊กตานุ่มนิ่ม เพื่อใช้บำบัดจิตใจสัปดาห์ละ 3 ครั้ง
คิโยจิกะ มิโยชิ ผู้บัญชาการเรือนจำ ยอมรับว่า ผู้ต้องขังหญิงส่วนใหญ่มีอัตราปัญหาสุขภาพจิตหรือความบกพร่องทางพัฒนาการสูงมาก บางคนถูกพ่อแม่ทอดทิ้งตั้งแต่เด็ก ขาดโอกาสทางการศึกษาจนต้องหันไปก่อเหตุลักทรัพย์ และที่น่าเศร้าคือ หลายคนเคยตกเป็นเหยื่อของการล่วงละเมิดทางเพศมาก่อน
สอดคล้องกับงานวิจัยของ เอมิโกะ ซุซุอิ คณบดีบัณฑิตวิทยาลัยแห่งมหาวิทยาลัยโอเทมาเอะ ที่เคยสำรวจผู้ต้องขังหญิงพบว่า สูงถึง 73% เคยเป็นเหยื่อของความรุนแรงทางเพศในวัยเด็ก รูปแบบชีวิตที่เติบโตมาท่ามกลางความรุนแรงทำให้พวกเธอขาดความเข้าใจในแนวคิดเรื่องการใช้ชีวิตที่สงบสุขและมั่นคง
ความคิดเห็นของอาจารย์ซุซุอิได้ทิ้งปมใหญ่ให้สังคมต้องหันกลับมาขบคิดว่า ผู้หญิงที่ต้องโทษจำคุกเหล่านี้ แท้จริงแล้วคือบุคคลที่สังคมและผู้ใหญ่ควรจะให้ความคุ้มครองมาตั้งแต่เนิ่นๆ ในฐานะ "เด็กที่ตกเป็นเหยื่อ"
ในแง่นี้ คดีความและกำแพงเรือนจำหญิงที่หนาแน่น จึงเปรียบเสมือนภาพสะท้อนถึงความรับผิดชอบที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขของสังคม ที่ล้มเหลวในการปกป้องดูแลเด็กคนหนึ่งให้เติบโตมาอย่างปลอดภัย
คุณมองปัญหาผู้ต้องขังหญิงและสถิติต่างชาติในญี่ปุ่นรอบนี้อย่างไร? สังคมควรมีบทบาทอย่างไรในการยับยั้งวงจรอาชญากรรมตั้งแต่ต้นน้ำ?
