“หวาน เค็ม เมา ควัน” กับดักสุขภาพ ดันมาตรการภาษีลด NCDs ปกป้องอนาคตเด็กไทย

ข้อมูลที่นำเสนอในการประชุมวิชาการสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 24 ภายใต้หัวข้อ “หวาน เค็ม เมา ควัน : กับดักสินค้าทำลายสุขภาพเรื้อรัง” ระบุว่า ปี 2565 ประเทศไทยสูญเสียปีสุขภาวะรวมมากกว่า 20.5 ล้านปี และประมาณ 4 ใน 5 ของความสูญเสียดังกล่าวเกี่ยวข้องกับกลุ่มโรค NCDs

ปัจจัยเสี่ยงสำคัญไม่ได้มีเพียงพฤติกรรมของแต่ละบุคคล แต่ยังเชื่อมโยงกับสินค้า ราคา รสชาติ ขนาดบรรจุ การโฆษณา และการตลาดที่แวดล้อมผู้บริโภคอยู่ในชีวิตประจำวัน

“หวาน” ไม่จบแค่น้ำหนักเพิ่ม เสี่ยงอ้วน เบาหวาน และ NCDs

ทพญ.ปิยะดา ประเสริฐสม ประธานเครือข่ายเด็กไทยไม่กินหวาน ระบุว่า ปัญหาจากความหวานไม่ได้จำกัดเฉพาะการบริโภคน้ำตาลมากเกินไป แต่รวมถึงการสร้างความคุ้นชินกับรสหวาน แม้กระทั่งการเลือกใช้สารทดแทนความหวาน

องค์การอนามัยโลกระบุว่า สารทดแทนความหวานไม่ใช่เครื่องมือสำหรับควบคุมภาวะอ้วนในระยะยาว ขณะที่ผู้บริโภคยังคงมีโอกาสเผชิญความเสี่ยงต่อภาวะอ้วน เบาหวาน และโรค NCDs ได้

ทพญ.ปิยะดายังชี้ว่า ธุรกิจย่อมต้องการจำหน่ายสินค้า จึงมีการปรับทั้งรูปแบบ รสชาติ ขนาด และใช้ข้อความโฆษณาหลากหลายรูปแบบเพื่อกระตุ้นการซื้อ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของ “กับดัก” ที่ทำให้ผู้บริโภคตัดสินใจเลือกสินค้าที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพได้ง่ายขึ้น

 

คนไทยกินโซเดียมเกือบ 2 เท่าของปริมาณแนะนำ

สำหรับปัญหา “เค็ม” ข้อมูลจาก รศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ ประธานเครือข่ายลดบริโภคเค็ม ระบุว่า คนไทยบริโภคโซเดียมเฉลี่ยประมาณ 3,650 มิลลิกรัมต่อวัน สูงกว่าปริมาณแนะนำที่ 2,000 มิลลิกรัมต่อวันเกือบ 2 เท่า

การได้รับโซเดียมสูงต่อเนื่องเพิ่มความเสี่ยงต่อความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง และโรคไตเรื้อรัง ขณะที่เด็กอายุ 10–19 ปีประมาณ 1 ใน 10 มีระดับความดันเลือดเข้าเกณฑ์ภาวะความดันโลหิตสูงแล้ว

เครือข่ายลดบริโภคเค็มจึงเสนอว่า การรณรงค์ให้ประชาชนลดเค็มเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ แต่ควรใช้ทั้งมาตรการภาษีโซเดียม หรือ Sodium Tax ควบคู่กับการกำหนดเกณฑ์มาตรฐานปริมาณโซเดียม หรือ Sodium Benchmark เพื่อผลักดันให้ผู้ผลิตปรับสูตรอาหารและลดโอกาสที่เด็กจะคุ้นชินกับรสเค็มตั้งแต่วัยเยาว์

แอลกอฮอล์เป็นสารก่อมะเร็ง อันตรายเริ่มก่อน “เมา”

ด้าน ศ.ดร.นพ.พลเทพ วิจิตรคุณากร ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยปัญหาสุรา ระบุว่า ความเสี่ยงจากเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ไม่ได้เริ่มเมื่อผู้บริโภคดื่มจนเมาหรือเกิดภาวะติดสุราเท่านั้น

แอลกอฮอล์ถูกจัดเป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 และสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งหลายชนิด โดยผลกระทบต่อสุขภาพสามารถเกิดขึ้นก่อนที่ผู้ดื่มจะมีอาการเมาหรือเกิดภาวะติดสุรา จึงไม่จำเป็นต้องดื่มในปริมาณที่ทำให้เมาจึงจะเกิดอันตรายต่อสุขภาพ

บุหรี่ไฟฟ้าวางกับดักนิโคติน เด็กเริ่มเร็วเสี่ยงติดยาว

ส่วนปัญหา “ควัน” โดยเฉพาะบุหรี่ไฟฟ้า ศ.เกียรติคุณ พญ.สุวรรณา เรืองกาญจนเศรษฐ์ รองผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ หรือ ศจย. ระบุว่า นิโคตินทำให้เกิดการเสพติด และส่งผลกระทบทั้งต่อสมองและสุขภาพ 

สิ่งที่น่ากังวลคือผลิตภัณฑ์เหล่านี้กำลังเข้าถึงเด็กและเยาวชนมากขึ้น เมื่อเริ่มใช้แล้วอาจนำไปสู่การเสพติดเป็นเวลานาน ขณะที่รูปแบบสินค้า สีสัน และการตลาดถูกออกแบบให้ดึงดูดผู้บริโภค โดยเฉพาะกลุ่มอายุน้อย

พญ.สุวรรณาเปรียบสถานการณ์ดังกล่าวว่าเป็น “กับดัก” ที่ถูกวางไว้เพื่อดึงผู้บริโภคให้เข้ามาใช้ผลิตภัณฑ์ และเมื่อเกิดการเสพติดแล้ว การหลุดออกจากวงจรดังกล่าวไม่ใช่เรื่องง่าย

WHO ดัน “3 by 35” ใช้ภาษีสุขภาพลดหวาน เมา ควัน

ปัญหาสินค้าทำลายสุขภาพไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะประเทศไทย องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ผลักดันแนวทาง “3 by 35” ให้ประเทศต่าง ๆ ใช้มาตรการภาษีสุขภาพกับผลิตภัณฑ์ 3 กลุ่ม ได้แก่ เครื่องดื่มที่มีน้ำตาล เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และผลิตภัณฑ์ยาสูบ

แนวทางดังกล่าวตั้งเป้าให้ราคาที่แท้จริงของสินค้าเหล่านี้เพิ่มขึ้นอย่างน้อย 50% ภายในปี 2035 เพื่อช่วยลดการบริโภคและผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน

สำหรับประเทศไทย เครือข่ายสุขภาพมองว่า ปัญหา “เค็ม” เป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ต้องจัดการควบคู่กัน จึงเป็นที่มาของการนำ 4 ประเด็น “หวาน เค็ม เมา ควัน” มาเชื่อมโยงในเวทีเดียวกัน

4 เครือข่ายชี้เป้าหมายเดียวกัน ลด NCDs ปกป้องเด็ก

ตัวแทนเครือข่ายระบุว่า ปัจจัยเสี่ยงทั้ง 4 ด้านมีส่วนสร้างภาระโรค ความสูญเสียทางเศรษฐกิจ และเพิ่มความเสี่ยงต่อ NCDs ในอนาคต แม้ผลิตภัณฑ์จะแตกต่างกัน แต่แนวทางแก้ปัญหาและกลุ่มที่ต้องได้รับการปกป้องมีจุดร่วมสำคัญ คือเด็กและเยาวชน

ศ.ดร.นพ.พลเทพ ระบุด้วยว่า การทำงานแบบแยกส่วนอาจไม่เพียงพออีกต่อไป เพราะหลายมาตรการจำเป็นต้องขับเคลื่อนร่วมกันหลายหน่วยงาน เช่น มาตรการด้านภาษีที่ต้องทำงานร่วมกับกระทรวงการคลัง หรือมาตรการป้องกันเด็กและเยาวชนที่ต้องประสานกับกระทรวงศึกษาธิการ

ข้อเสนอจากเวทีจึงครอบคลุมทั้งมาตรการภาษี กฎหมาย การควบคุมการตลาด การศึกษา และการปรับสภาพแวดล้อม เพื่อไม่ฝากภาระการป้องกัน NCDs ไว้ที่ประชาชนหรือเด็กเพียงฝ่ายเดียว

เป้าหมายสำคัญคือการสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้สิ่งที่ดีต่อสุขภาพ “เลือกได้ง่ายกว่าและเข้าถึงได้มากกว่า” พร้อมลดอิทธิพลของสินค้าที่ใช้รสชาติ ราคา รูปแบบผลิตภัณฑ์และการตลาดดึงผู้บริโภคเข้าสู่ความเสี่ยงด้านสุขภาพตั้งแต่วัยเยาว์

เพราะท้ายที่สุด การป้องกันโรค NCDs ไม่ได้อยู่ที่การบอกเด็กว่า “อย่ากิน อย่าดื่ม อย่าสูบ” เท่านั้น แต่ต้องทำให้สังคมไม่เปิดทางให้สินค้า “หวาน เค็ม เมา ควัน” เข้ามากำหนดอนาคตของเด็กไทย