จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อสงครามยุติ? โลกต้องเจอ 4 ด่านหิน-ฟื้นบ่อน้ำมัน

25 พฤษภาคม 2569 การที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ กล่าวเมื่อวันเสาร์ (23 พฤษภาคม) ว่า "สันติภาพกับอิหร่านกำลังจะเกิดขึ้น และช่องแคบฮอร์มุซจะเปิดอีกครั้ง" ถูกมองว่า เป็นการขายผ้าเอาหน้ารอดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ในช่วง 3 เดือนที่ผ่านมา ตลาดเริ่มเพิกเฉยต่อคำพูดของเขา และเลือกที่จะรอสัญญาณที่เป็นรูปธรรมของข้อตกลงกับอิหร่านแทน

อิหร่านเล่นเกมหนัก เรื่องการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างเต็มรูปแบบ ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการต่อรองตลอดสงครามที่อิหร่านพ่ายแพ้ทางทหาร แต่ใช้เรือเร็ว ทุ่นระเบิด และโดรนที่พัฒนาขึ้น ในการปิดกั้นช่องแคบ ไม่ให้เรือบรรทุกน้ำมันแล่นผ่าน ทำให้เศรษฐกิจโลกปั่นป่วนเพราะขาดแคลนน้ำมันถึง 1 ใน 5 ของปริมาณทั้งหมด

แต่ถ้าคำพูดของทรัมป์เป็นความจริง เมื่อสงครามยุติและช่องแคบกำลังจะเปิดอีกครั้ง ก็มีคำถามตามมาว่า ราคาน้ำมันจะกลับไปเป็นเหมือนก่อนสงครามเมื่อไหร่ ซึ่งคงไม่ใช่เร็วๆ นี้ แทบจะแน่นอนว่าไม่ใช่ปีนี้ หรืออาจจะไม่เลยด้วยซ้ำ

แล้วจะเกิดอะไรขึ้นต่อไป

เมื่อช่องแคบฮอร์มุซกลับมาเปิดใช้อย่างแท้จริง จะกลายเป็นการเริ่มต้นของฝันร้ายด้านโลจิสติกส์

ขั้นตอนแรก : การเคลียร์คอขวดของช่องแคบ จะใช้เวลานานมาก เพราะเรือบรรทุกน้ำมันเคลื่อนที่ช้ามาก เหมือนกับความเร็วในการขี่จักรยาน

• ตามข้อมูลของแมตต์ สมิธ นักวิเคราะห์น้ำมันชั้นนำของ "เคปเลอร์" (Kpler) เรือบรรทุกน้ำมันประมาณ 166 ลำ ที่ติดอยู่ในอ่าวเปอร์เซีย ซึ่งบรรทุกน้ำมันรวมกันประมาณ 170 ล้านบาร์เรล ต้องถูกเคลียร์ออกไป เพื่อเปิดทางให้เรือบรรทุกน้ำมันเปล่า เข้ามาในช่องแคบ เพื่อบรรทุกน้ำมันและออกไป 
• ส่วนวิคตอเรีย กราเบนโวเกอร์ นักวิเคราะห์อาวุโสด้านน้ำมันของเคปเลอร์ ให้ความเห็นว่า การจะกลับไปสู่ขีดความสามารถในการขนส่งน้ำมันเต็มรูปแบบอาจใช้เวลาถึง 3 เดือน

ขั้นตอนที่สอง : การลดปริมาณสต็อกน้ำมัน เรือที่ว่างเปล่าจะเริ่มดูดน้ำมันจากคลังเก็บที่ถูกเติมไว้ก่อนหน้านี้ เพราะผู้ผลิตไม่มีที่อื่นให้เก็บน้ำมันแล้ว ข่าวดีก็คือ โรงกลั่นน้ำมันมีความรอบคอบ เกี่ยวกับการจัดเก็บและไม่เคยเติมสต็อกจนเต็ม ซึ่งจะช่วยลดระยะเวลาที่ต้องใช้ ในการเริ่มเดินเครื่องสูบน้ำมันใหม่ แต่ถึงกระนั้น การมีสต็อกที่มากกว่าปกติ ก็จะทำให้การผลิตน้ำมันกลับสู่ระดับเต็มกำลังการผลิตล่าช้าออกไป

ขั้นตอนที่สาม : การเริ่มการผลิตใหม่ บ่อน้ำมันในตะวันออกกลางส่วนใหญ่ถูกปิดใช้งานในช่วงสงคราม การเปิดการผลิตไม่ใช่เรื่องง่าย มันเป็นความท้าทายทางวิศวกรรมที่ซับซ้อน ซึ่งเกี่ยวข้องกับหลักฟิสิกส์อย่างจริงจัง ตลอดจนแรงงาน ที่ต้องใช้เวลานานหลายสัปดาห์

การผลิตจะต้องเริ่มต้นใหม่อย่างช้าๆ เพื่อให้แน่ใจว่าแหล่งกักเก็บน้ำมันดิบจะไม่พังทลาย ซึ่งจะทำให้ต้องขุดเจาะใหม่ และซ่อมแซมครั้งใหญ่ น้ำและก๊าซที่ฉีดเข้าไปในบ่อน้ำมัน จะต้องได้รับการปรับสมดุลใหม่ ซึ่งเป็นเรื่องยุ่งยาก เพราะบ่อน้ำมันในภูมิภาคนี้มีขนาดใหญ่และอยู่ใกล้กัน การเริ่มการผลิตใหม่ จึงต้องมีการประสานงานอย่างมาก ระหว่างบริษัทและประเทศต่างๆ เพื่อให้แน่ใจว่าแรงดันน้ำและก๊าซที่ฉีดเข้าไป ยังคงสม่ำเสมอในบ่อน้ำมันหลายๆ บ่อ

ขั้นตอนที่สี่ : การซ่อมแซม โรงกลั่นน้ำมัน โรงงานผลิตก๊าซธรรมชาติ และโรงงานผลิตน้ำมันบางแห่ง ได้รับความเสียหายในช่วงสงคราม บริษัทน้ำมันระบุว่า การซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญ ที่เสียหายบางส่วน อาจต้องใช้เวลาหลายปีจึงจะแล้วเสร็จ

มีน้ำมันจำนวนมากที่ต้องนำกลับมาใช้งานอีกครั้ง : การผลิตน้ำมันดิบ 12 ล้านบาร์เรลต่อวัน และผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมกลั่น 3 ล้านบาร์เรลต่อวัน ถูกระงับทั่วตะวันออกกลาง โดยส่วนใหญ่อยู่ในซาอุดีอาระเบียและอิรัก 

 

ทั้งหมดนี้ ตั้งอยู่บนสมมติฐานว่า สงครามจบลงแล้ว และไม่มีการหยุดชะงักเพิ่มเติมในช่องแคบ

นักวิเคราะห์ชี้ว่า ในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา เต็มไปด้วยการหลอกลวงเรื่องสันติภาพมากมาย ทำให้ผู้ค้าคงราคาน้ำมันไว้ในระดับสูง โดยเมื่อวันที่ 18 เมษายน อิหร่านตกลงที่จะเปิดช่องแคบอีกครั้ง แต่ไม่กี่ชั่วโมงต่อมา อิหร่านก็บอกว่า สหรัฐฯ กับอิสราเอลละเมิดข้อตกลง และเริ่มยิงใส่เรือที่พยายามผ่านช่องแคบอีกครั้ง

ผู้ค้าน้ำมันจะเฝ้าดูสถานการณ์ในอีกหลายสัปดาห์ และหลายเดือนข้างหน้า เพื่อดูว่าอิหร่านพร้อมที่จะยอมเปิดช่องแคบฯ ให้จริงหรือไม่ ถ้าเป็นเช่นนั้น อิหร่านจะหยุดเก็บค่าผ่านทางจากเรือที่ผ่านช่องแคบหรือไม่ สหรัฐฯ จะยังคงปิดล้อมน้ำมันอิหร่านต่อไป หรือ จะยอมทำตามข้อเรียกร้องของอิหร่าน ที่ให้ยกเลิกการปิดล้อมเพื่อเป็นพื้นฐานสู่สันติภาพ

บริษัทขนส่งสินค้าจะต้องรู้สึกมั่นใจที่จะส่งเรือผ่านช่องแคบนี้ ครั้งล่าสุดที่ช่องแคบเปิด เพียงช่วงสั้นๆ เรือต่างพากันรีบออกไป แต่ก็ต้องหันกลับอย่างรวดเร็ว เมื่อได้รับข่าวว่าไม่ปลอดภัยแล้ว บริษัทประกันภัยได้ขึ้นราคาประกันภัยทางทะเล จนพุ่งสูงขึ้นหลายพันเปอร์เซ็นต์ และอาจไม่เต็มใจที่จะเสนอความคุ้มครองในราคาที่เหมาะสม ตราบใดที่สถานการณ์ยังคงไม่แน่นอน อิหร่านเคยขู่ว่าจะวางทุ่นระเบิดในช่องแคบ และก่อนหน้านี้ ได้สั่งให้เรือแล่นผ่านเส้นทางที่กำหนดไว้เท่านั้น และเฉพาะเมื่อได้รับอนุญาตเท่านั้น ทำให้เจ้าของเรือไม่เต็มใจที่จะรับความเสี่ยงนั้น

ราคาน้ำมันและก๊าซจะเป็นอย่างไร?

ผู้ค้าพยายามหลายครั้งที่จะทดสอบราคาน้ำมันดิบระดับต่ำสุดใหม่ แต่ราคาก็ไม่เคยลดลงต่ำกว่า 94 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล นับตั้งแต่กลางเดือนมีนาคม โดยนักวิเคราะห์ของเจพีมอร์แกน (JPMorgan) คาดการณ์ว่า ถ้าช่องแคบเปิดในช่วงต้นเดือนมิถุนายน ราคาน้ำมันจะเฉลี่ยอยู่ที่ 97 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ตลอดช่วงที่เหลือของปี 

ไมเคิล กรีน หัวหน้าฝ่ายกลยุทธ์ของ "ซิมพลิฟาย แอสเซ็ท แมนเนจเมนท์" (Simplify Asset Management) ตั้งข้อสังเกตว่า ในอดีต ราคาน้ำมันเบรนต์ ต้องอยู่ที่ประมาณ 60 ดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อให้ราคาน้ำมันเบนซินอยู่ที่ 3 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อแกลลอน แต่ปัจจุบัน ตลาดซื้อขายล่วงหน้าคาดการณ์ว่า เหตุการณ์นี้จะไม่เกิดขึ้นจนกว่าจะถึงปี 2032 (2575)