เนชั่นทีวี

ข่าว

"อาจารย์สิตางศุ์" แนะชะลอสร้างฝายดักตะกอนพิษ หวั่นซ้ำเติมน้ำท่วม

20 พ.ย. 2569 | titayu_pur

"อาจารย์สิตางศุ์" แนะชะลอสร้างฝายดักตะกอนพิษ หวั่นซ้ำเติมน้ำท่วม

"อาจารย์สิตางศุ์" เตือนชะลอสร้างฝายดักตะกอนพิษแม่น้ำกก-สาย หวั่นทำน้ำท่วมขยายวงกว้าง ย้ำแก้ที่ต้นตอต้องจัดการเหมืองเถื่อนประเทศเพื่อนบ้าน

"อาจารย์สิตางศุ์" เตือนชะลอสร้างฝายดักตะกอนพิษแม่น้ำกก-สาย หวั่นทำน้ำท่วมขยายวงกว้าง ย้ำแก้ที่ต้นตอต้องจัดการเหมืองเถื่อนประเทศเพื่อนบ้าน

KEY

POINTS

  • แนะชะลอฝายดักตะกอนพิษ: อาจารย์สิตางศุ์เตือนให้ทบทวนการสร้างฝายดักตะกอนสารหนูในแม่น้ำจังหวัดเชียงรายอย่างรอบคอบ เพราะเสี่ยงขวางทางน้ำและทำให้ความเสียหายจากน้ำท่วมขยายวงกว้าง
  • หวั่นเสียงบแก้ปลายเหตุ: มองว่าแม้มีหลายทางเลือกในการบรรเทาความเดือดร้อน แต่การแก้ปัญหาที่ปลายเหตุจะทำให้ไทยต้องสูญเสียงบประมาณมหาศาลทุกปีเพื่อแก้ปัญหาที่ไม่ได้ก่อ
  • จี้จัดการเหมืองเถื่อนต้นตอ: ย้ำชัดว่าการแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนสารพิษอย่างยั่งยืนและตรงจุดที่สุด คือการเจรจาและจัดการกับเหมืองแร่เถื่อนในประเทศเพื่อนบ้านที่เป็นต้นตอของมลพิษ

20 พฤศจิกายน 2569 อาจารย์สิตางศุ์ พิลัยหล้า นักวิชาการด้านน้ำ ออกโรงเตือนภาครัฐให้ชะลอแนวคิดสร้างฝายดักตะกอนพิษในแม่น้ำพื้นที่จังหวัดเชียงราย หลังเกิดปัญหาสารหนูปนเปื้อนไหลมาจากประเทศเพื่อนบ้าน ชี้ต้องพิจารณาให้รอบคอบเพราะเสี่ยงทำน้ำท่วมขยายวงกว้าง และสูญเสียงบประมาณมหาศาลทุกปี พร้อมย้ำทางออกที่ยั่งยืนที่สุดคือการเร่งจัดการเหมืองเถื่อนที่เป็นต้นตอของมลพิษ  

 

ปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนสารพิษจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้านถือเป็นปัญหาใหญ่ที่จะต้องใช้เวลาในการพูดคุยและแก้ไขปัญหาเป็นระยะเวลานาน เพราะถือเป็นปัญหาที่ซับซ้อน เป็นเรื่องราวระหว่างประเทศและมีหลายฝ่ายที่มีความเกี่ยวข้องหรือเชื่อมโยงในเรื่องนี้ จนทำให้มีแนวคิดในการที่จะบรรเทาหรือจัดการปัญหาที่ปลายเหตุ เมื่อสารปนเปื้อนเหล่านี้ไหลมากับแม่น้ำและเข้าสู่ประเทศไทย

 

แนวคิดสร้างฝายชะลอน้ำดักตะกอนพิษมีการพูดถึงตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาและกลับมาเป็นที่พูดถึงอีกครั้ง เมื่อ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) หยิบยกเรื่องนี้ขึ้นมาพูดคุยอีกครั้ง หวังที่จะทำฝายชะลอน้ำเพื่อดักตะกอนให้ตกลงสู่ก้นแม่น้ำและกำจัดสารหนูออกไป

 

ทาง รศ.ดร.สิตางศุ์ พิลัยหล้า อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้แสดงความคิดเห็นในเรื่องนี้ว่า ฝายดักตะกอนมีการพูดคุยมานานแล้ว เพราะตราบใดที่เรายังไม่สามารถหยุดการปนเปื้อนที่แหล่งกำเนิดจากการทำเหมืองเถื่อนในประเทศเมียนมาได้ เรื่องนี้มีการกลับมาพูดคุยกันอีกครั้งหลังจากที่ท่านยศชนันได้ลงพื้นที่ ซึ่งท่านก็ได้มีการหาข้อมูลและทำข้อมูลมาก่อนที่จะลงพื้นที่แล้วถึงข้อดีข้อเสีย แต่สุดท้ายก็แปลกใจเหมือนกันว่าทำไมมีความคิดที่จะสร้างฝายดักตะกอน

รศ.ดร.สิตางศุ์ พิลัยหล้า อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

 

ตนมองว่าก็มีหลายวิธีที่จะแก้ปัญหาในส่วนที่เป็นปลายเหตุเพื่อให้มันบรรเทาลง การสร้างฝายดักตะกอนก็เป็นโมเดลหนึ่งที่ทำได้ แต่ที่ตนออกมาพูดมีความเชื่อมั่นว่าถ้าท่านยศชนันอยากจะทำก็สามารถทำได้ แต่อยากจะให้ท่านคิดให้รอบคอบอีกครั้งหนึ่ง

 

หากมาดูสารหนูที่มากับตะกอน มากับน้ำ หากเราไปสร้างฝายมันก็จะไปสะสมอยู่ที่หน้าฝาย ตะกอนที่ถูกทับถมอยู่ข้างล่าง พอมันอยู่ในสภาพไร้ออกซิเจน มันจะเปลี่ยนรูปที่มีพิษ และเมื่อดักอยู่นานขึ้น ความเป็นพิษมันก็จะขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งในเชิงปริมาณและในเชิงของความเป็นพิษมากขึ้น หากพูดง่าย ๆ คือกลายเป็นหัวเชื้อของสารหนู และจังหวัดเชียงรายก็มีความเสี่ยงที่จะประสบกับปัญหาอุทกภัยอยู่แล้ว

หากเกิดน้ำท่วมและนำเอาสารหนูที่เป็นหัวเชื้อเหล่านี้เกิดการกระจายขึ้นมา เมื่อกระจายไปทั่วทุ่งนา พืชผลทางการเกษตร มันสามารถกระจายได้ไปกว้างกว่าที่เราจะจินตนาการได้ จะเป็นความเสียหายที่น่ากลัวกว่าเดิมมาก

 

 

"อาจารย์สิตางศุ์" แนะชะลอสร้างฝายดักตะกอนพิษ หวั่นซ้ำเติมน้ำท่วม  

ต่อให้ท่านยศชนันบอกว่าเราจะต้องเก็บเกี่ยวตะกอน แต่ก็มีคำถามตอบมาว่า คำว่าเก็บเกี่ยวตะกอนหนึ่งเดือนจะตักตะกอนเหล่านี้กี่ครั้ง และจะต้องทำการตักให้ทันก่อนที่น้ำจะมา ก่อนที่จะเกิดน้ำท่วม ซึ่งประเทศไทยเรามีความเสี่ยงที่จะเกิดน้ำหลาก น้ำท่วมฉับพลันโดยไม่รู้ตัวหรือไม่ทันตั้งตัวบ่อยครั้ง ซึ่งการเปลี่ยนแปลงทางภูมิอากาศมันทำให้เกิดการคาดการณ์มากยิ่งขึ้น ไม่มีอะไรมาการันตีได้ว่าเราจะสามารถตักตะกอนเหล่านี้ได้ทัน

 

แล้วหากมีการตักออกไปแล้วจะต้องมีการทำให้อยู่ในสภาพที่เป็นพิษ ซึ่งก็วิธีการทางเคมี ซึ่งวิธีการเหล่านี้มันมีต้นทุนและใครจะเป็นแม่งานในการจัดการในเรื่องนี้ งบประมาณมันจะมาจากไหน และจะต้องใช้งบประมาณในส่วนนี้ไปนานเท่าไร ชั่วลูกชั่วหลานหรือไม่

เราจะต้องทำไปจนกว่าจะสามารถหยุดกิจกรรมที่ทำให้แม่น้ำปนเปื้อนในเหมืองในประเทศเมียนมา

รศ.ดร.สิตางศุ์กล่าวอีกว่า อยากให้คิดให้รอบคอบ มันมีความเสียหายหรือมีผลที่ตามมาอีกหลากหลายข้อจำนวนมาก ไม่ได้ห้ามแต่ก็อยากจะคิดให้รอบคอบ มันมีโมเดลหนึ่งที่ในปีที่แล้วเราก็มีการพูดคุยกันว่าค่าของสารหนูในแม่น้ำมันมีขึ้นลงแล้วแต่ช่วงเวลา หากในอนาคตเราสามารถไปติดตั้งสถานีตรวจวัดก่อนที่จะเข้ามายังประเทศไทยเราได้หรืออยู่ตรงชายแดนและทราบว่าน้ำที่กำลังมีความเข้มข้นมาก อันนี้อาจจะต้องปล่อยให้น้ำเหล่านี้ไปก่อน ยังไม่ต้องทำการกักเก็บ หากเราสามารถตรวจสารหนูในแบบเรียลไทม์ก็จะรู้ว่าน้ำที่มารอบไหนมีความเข้มข้นต่ำ ตรงนี้ก็จะสามารถเก็บหรือนำไปใช้ต่อไป

 

อีกโมเดลหนึ่งถ้ามันเป็นพิษยังไงก็ใช้ไม่ได้ทั้งการผลิตน้ำประปาหรือใช้ในภาคของการเกษตร จะต้องหาพื้นที่ในจังหวัดเชียงรายที่มีความกว้างมากที่จะทำคลองหมุนเวียนน้ำให้น้ำมันเข้าไปวนเวียนและมีการออกแบบให้มีออกซิเจนเข้าไปหรือใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ทำให้มีการตกตะกอนในบริเวณนั้นและไปจัดการกับตะกอน และเมื่อน้ำมันสะอาดแล้วกลับเข้ามาสู่ลำน้ำเส้นเดิมก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่ทำได้ แต่มันต้องใช้พื้นที่มาก

 

ซึ่งตนเคยพูดคุยประเด็นนี้กับกรมทรัพยากรน้ำ แต่ตอนนั้นก็เห็นด้วย แต่ทางจังหวัดเชียงรายก็เสนอมาว่ามี “พื้นที่ไม่เพียงพอ” ในการทำโมเดลในลักษณะนี้ ซึ่งก็ต้องเป็นเรื่องที่ต้องคุยกันอีกครั้งหนึ่ง มันมีหลายวิธีแต่เราต้องมาคุยกันให้รอบด้านว่าจะทำวิธีไหนและมันมีผลอะไรตามมา เราต้องแก้ให้จบ

“อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัญหาหรือบรรเทาความเดือดร้อนที่ปลายเหตุก็เป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยเหลือประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองเถื่อนในประเทศเพื่อนบ้าน แต่คำถามสำคัญคือในการดำเนินการโครงการต่าง ๆ มันใช้งบประมาณมหาศาลและจะต้องใช้งบประมาณอย่างต่อเนื่องแบบไม่มีที่สิ้นสุดจนกว่าจะมีการจัดการกับเหมืองเถื่อนที่ปล่อยสารพิษลงสู่สิ่งแวดล้อม ดังนั้นการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนก็ย้อนกลับไปที่การหยุดเหมืองเถื่อนเหล่านั้นให้ได้” รศ.ดร.สิตางศุ์กล่าว

ข่าวล่าสุด