สนธิสัญญาพลาสติกฉบับแรกของโลกสำคัญอย่างไร

ทั่วโลกก่อให้เกิดขยะพลาสติก 400 ล้านเมตริกตันต่อปี และมีขยะพลาสติกเต็มรถบรรทุกถึง 2,000 คัน ถูกทิ้งลงในมหาสมุทร แม่น้ำ และทะเลสาบในแต่ละวัน

และนับจากเริ่มผลิตพลาสติกในปี 2493 จนถึงปัจจุบันมีการผลิตพลาสติกรวมเกือบ 9,100 ล้านตัน และ 79% ของพลาสติกทั้งหมดที่ผลิตได้ ยังคงอยู่ในบ่อขยะ  หรือสิ่งแวดล้อมในธรรมชาติ โดยขยะพลาสติกประมาณ 75-199 ล้านตันอยู่ในมหาสมุทรทั่วโลก และคาดว่า ในปี 2050 ขยะพลาสติกทั้งหมดในมหาสมุทรทั่วโลกจะมีน้ำหนักรวมกันเกินกว่าน้ำหนักของปลาทั้งหมดในมหาสมุทร

ปัญหามลพิษจากพลาสติกจึงเป็นวาระเร่งด่วน ที่ผู้นำทั่วโลกจะเร่งกันจัดทำสนธิสัญญาพลาสติกโลก โดยจะมีการประชุมหารือความคืบหน้าที่กรุงออตโตวาของแคนาดาระหว่างวันที่ 23-29 เมษายน

• ทำไมต้องจัดทำสนธิสัญญาพลาสติกโลก

ในการประชุมสมัชชาสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติเมื่อปี 2022 ทั่วโลกเห็นพ้องต้องกันว่า จะจัดทำข้อตกลงที่มีผลผูกมัดภายในสิ้นปี 2024 เพื่อแก้ไขวิกฤตมลพิษพลาสติกของโลก โดยครอบคลุมครบวงจรตั้งแต่การผลิต จนถึงการใช้ และการกำจัดพลาสติก
 

• พลาสติกก่อปัญหาอะไร

นอกจากขยะพลาสติกกลายเป็นมลพิษที่ปนเปื้อนทั้งในภูมิทัศน์และแหล่งน้ำแล้ว กระบวนการผลิตพลาสติกยังปล่อยก๊าซเรือนกระจกอีกด้วย โดยอุตสาหกรรมพลาสติกมีส่วนปล่อยก๊าซเรือนกระจก 5% ของทั้งโลก และอาจเพิ่มเป็น 20% ภายในปี 2050 หากแนวโน้มยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ในขณะที่การผลิตพลาสติกจะเพิ่มขึ้น 3 เท่า ภายในปี 2060 หากไม่มีการจำกัดปริมาณการผลิต พลาสติกส่วนใหญ่เป็นผลิตผลจากปิโตรเลียม 

• ความท้าทายของการประชุมที่ออตตาวา

การประชุมครั้งนี้จะเป็นครั้งใหญ่ที่สุด ที่มีผู้ลงทะเบียนเข้าร่วมราว 3,500 คน ซึ่งมีทั้งล็อบบียิสต์, นักวิทยาศสตร์ และองค์กรไม่แสวงผลกำไรด้านสิ่งแวดล้อม แต่หลายประเทศมีความเห็นขัดแย้งกันในหลายประเด็นในช่วงการประชุม 3 รอบที่ผ่านมา ซึ่งจัดที่อุรุกวัย, ฝรั่งเศส และเคนยา

ในการประชุมที่กรุงไนโรบีของเคนยาเมื่อเดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว ร่างสนธิสัญญาเพิ่มความยาวจาก 30 หน้า เป็น 70 หน้า โดยบางประเทศยืนยันคัดค้าน เพื่อให้กำหนดเป้าหมายที่สูงขึ้นทั้งในเรื่อง จำกัดปริมาณการผลิต และการทยอยเลิกใช้พลาสติก และการประชุมครั้งนี้ควรได้ข้อสรุปก่อนจะมีการเจรจาขั้นสุดท้ายที่เมืองปูซานของเกาหลีใต้ในเดือนธันวาคม
 

• ประเทศไหนเสนออะไรบ้าง

ประเทศผู้ผลิตพลาสติกและปิโตรเคมีหลายประเทศ เช่น ซาอุดิอาระเบีย อิหร่าน และจีน คัดค้านการใช้ถ้อยคำที่เรีกร้องให้จำกัดปริมาณการผลิต เปิดเผยรายละเอียดการเติมแต่งสารเคมี หรือ กรอบเวลาลดขยะพลาสติก

ขณะที่กลุ่มประเทศที่ตั้งมาตรฐานสูง 60 ประเทศ ซึ่งมีทั้งชาติสมาชิกสหภาพยุโรป ญี่ปุ่น และสหรัฐอาหรับเอมิเรสต์ ต้องการขจัดมลพิษพลาสติกให้หมดสิ้นภายในปี 2040 กลุ่มนี้ซี่งได้รับการสนับสนุนจากองค์กรด้านสิ่งแวดล้อม เรียกร้องให้มีข้อกำหนดที่มีผลผูกมัดทางกฎหมายให้ยับยั้งและลดละการผลิตและการใช้โพลิเมอร์ พลาสติก ในระดับที่ยั่งยืน รวมทั้งเสนอมาตรการเลิกใช้พลาสติกแบบใช้ครั้งเดียว และห้ามการเติมสารเคมี ที่ก่อความเสี่ยงต่อสุขภาพ

ส่วนสหรัฐฯ ต้องการให้ยุติมลพิษพลาสติกภายในปี 2040 โดยให้ประเทศต่าง ๆ กำหนดแผนการของตัวเองได้ และรายงานความคืบหน้าของแผนเป็นประจำต่อสหประชาชาติ

• อุตสาหกรรมปิโตรเคมีเสนอเงื่อนไขอะไรบ้าง

Global Partners for Plastics Circularity ซึ่งเป็นตัวแทนของผู้ผลิตปิโตรเคมีรายใหญ่ทั่วโลก โต้แย้งว่า การจำกัดปริมาณการผลิตจะทำให้ราคาพลาสติกสูงขึ้นกระทบต่อผู้บริโภค และสนธิสัญญาควรครอบคลุมเฉพาะพลาสติกที่ผลิตขึ้นมาแล้วเท่านั้น นอกจากนี้พวกเขาต้องการให้เน้นส่งเสริมการใช้ซ้ำและการรีไซเคิลพลาสติก และพัฒนาตลาดสำหรับการเผาไหม้พลาสติกเพื่อเป็นเชื้อเพลิง ส่วนเรื่องการเปิดเผยสารเคมีที่ใช้ในการผลิตพลาสติกควรอนุญาตให้บริษัทผู้ผลิตทำตามความสมัครใจ
 

• ผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับผู้บริโภคโดยตรงมีจุดยืนอย่างไร

บริษัทกว่า 200 ราย ซึ่งรวมถึง ยูนิลิเวอร์, เปปซีโค และวอลมาร์ต รวมกลุ่มกันในชื่อ Business Coalition for a Plastics Treaty บริษัทเหล่านี้พึ่งพาบรรจุภัณฑ์พลาสติกสำหรับผลิตภัณฑ์ของตัวเอง จึงมีส่วนสำคัญในการเจรจาสนธิสัญญาครั้งนี้ด้วย

กลุ่มนี้สนับสนุนสนธิสัญญา ที่ครอบคลุมประเด็นจำกัดปริมาณการผลิตพลาสติก การจำกัดและการยกเลิกการใช้พลาสติก, การใช้ซ้ำ, ข้อกำหนดการออกแบบผลิตภัณฑ์พลาสติก, การขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต และการบริหารจัดการขยะพลาสติก