กาง 4 ข้อสังเกต เอกชน "E-Passport" 8.2 พันล. TOR ส่อเอื้อใคร

13 กรกฎาคม 2569 เงื่อนปมการจัดทำโครงการประกวดราคาจ้างผลิตและให้บริการจัดทำ หนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-Passport ระยะที่ 4 ด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-bidding) โดยกรมการ กงสุล กระทรวงการต่างประเทศ วงเงินงบประมาณ 8.5 พันล้านบาท กำหนดราคากลางเป็นเงิน 8,230 ล้านบาท ตกราคา 823 บาท/เล่มหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยกำหนดผลิตจำนวน 10 ล้านเล่ม ภายใน 7 ปี นับถัดจากวันที่ลงนามสัญญา

 

 

 

 

กำลังกลายเป็นประเด็นร้อน หลังจากฝ่ายเอกชนมีข้อกังวลว่า กรมการกงสุล กระทรวงการต่างประเทศ กำหนด TOR บางข้อไม่ชัดเจน โดยเฉพาะในขั้นตอนเกณฑ์การประเมินผล ในลำดับ 4 และลำดับ 6

โดยคาดว่าจะเป็นการใช้ดุลพินิจของคณะกรรมการประกวดราคา มากกว่าประสิทธิภาพของสินค้าจากบริษัทที่เข้าร่วมประกวดราคา ดังนั้นการใช้ดุลพินิจในการพิจารณา อาจส่อเปิดช่องเอื้อประโยชน์กับบางบริษัทที่เข้ามาร่วมประกวดราคาหรือไม่

 

 

 

 

 

 

 

โดยใน TOR ลำดับที่ 4 และลำดับที่ 6 ได้นำเสนอไปแล้วว่า อาจเป็นการใช้ดุลพินิจของคณะกรรมการฯ เนื่องจากหลักเกณฑ์และวิธีการให้คะแนนในการประกวดราคา แบ่งเป็น ลำดับที่ 4 การทดสอบการพิมพ์/ออกเล่มหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ และการตรวจสอบคุณภาพหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยกำหนดเกณฑ์ในการตัดสินความถูกต้องของทุกขั้นตอนการทดสอบ 10 ตัวอย่าง ตัวอย่างละ 2 คะแนน

 

และลำดับที่ 6 การทดสอบระบบควบคุม ตรวจสอบ และติดตามกระบวนการจัดทำหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยนำเสนอระบบในรูปแบบ Dashboard กำหนดเกณฑ์ในการตัดสิน ความถูกต้องของแต่ละหัวข้อ หัวข้อละ 4 คะแนน

 

ล่าสุด เอกชนซึ่งมีความเชี่ยวชาญในด้านการทำ E-Passport บางรายตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับการประมูลโครงการดังกล่าวว่า ตามเอกสารประกวดราคาฯ ข้อ 1.1 ขอบเขตของงาน ประกอบกับ เอกสารข้อกำหนดขอบเขตของงาน (Tearms of Reference : TOR)  ในภาคผนวก จ.2 การทดสอบระบบ (Proof of Concept : POC) และเกณฑ์การพิจารณาคะแนน พบว่ามีข้อกำหนดในส่วนของเกณฑ์การพิจารณาการให้คะแนนและวิธีการประเมินหรือวิธีการให้คะแนนของแต่ละเกณฑ์ย่อยไม่ชัดเจน ดังนี้

 

1.ตารางหลักเกณฑ์และวิธีการให้คะแนนใน ลำดับที่ 4 การทดสอบการพิมพ์/ออกเล่มหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ และการตรวจสอบคุณภาพหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ และลำดับที่ 6 การทดสอบระบบควบคุม ตรวจสอบ และติดตามกระบวนการจัดทำหนังสือเดินทางอิเล็กทรอนิกส์ พบว่ามีการแบ่งเกณฑ์การพิจารณาออกเป็นเกณฑ์ย่อย แต่มิได้กำหนดเกณฑ์และวิธีการให้คะแนนของแต่ละเกณฑ์ย่อยให้ผู้ยื่นข้อเสนอทราบเป็นการล่วงหน้าอย่างชัดเจนว่า จะพิจารณาและจัดสรรคะแนนในแต่ละเกณฑ์ย่อยอย่างไร 

รวมถึงไม่นิยามความหมายของคำว่าถูกต้อง หรือให้คะแนนบางส่วนได้หรือไม่  แตกต่างจากลำดับที่ 1, ลำดับที่ 2, ลำดับที่ 3 และลำดับที่ 5 ที่มีการกำหนดอัตราคะแนนของแต่ละเกณฑ์ย่อยไว้โดยชัดเจน เช่นนี้ กรรมการสามารถให้ดุลพินิจให้คะแนนอย่างไรก็ได้ ทำให้คณะกรรมการมีอำนาจชี้ขาดว่าได้ว่าให้ใครชนะการประกวดราคาในครั้งนี้ได้ทันที ส่อเป็นการกระทำที่ไม่สุจริตหรือไม่

2. หลักเกณฑ์และวิธีการให้คะแนนใน ลำดับที่ 6 มีข้อความไม่ชัดเจน ส่งผลให้คณะกรรมการพิจารณาผลสามารถใช้ดุลพินิจในการให้คะแนนความถูกต้องของ Dashboard แต่ละหัวข้อได้ นอกจากนี้เกณฑ์ในการตัดสิน ระบุว่า ความถูกต้องของแต่ละหัวข้อ โดยไม่ได้การกำหนดนิยามของคำว่า ความถูกต้อง ไว้อย่างชัดเจน ถ้อยคำดังกล่าวมีลักษณะเป็นนามธรรมทำให้สามารถตีความได้หลายลักษณะ ส่งผลให้คณะกรรมการสามารถใช้ดุลพินิจในการพิจารณาว่าการแสดงผลลักษณะใดจึงถือว่าถูกต้อง ทำให้ขาดความโปร่งใส ก่อให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบระหว่างผู้ยื่นข้อเสนอด้วยกัน ทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม ซึ่งขัดกับหลักพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ.2560 มาตรา 8 หรือไม่

3. เกณฑ์การพิจารณาและวิธีการให้คะแนนที่ไม่ชัดเจนลำดับที่ 4 และลำดับที่ 6 รวม 40 คะแนน เกี่ยวข้องกับหลักเกณฑ์การพิจารณาข้อเสนอด้านเทคนิคส่วนการทดสอบระบบ (POC) ซึ่งมีน้ำหนักคะแนนสูงสุดของข้อเสนอด้านเทคนิค กระทบต่อกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างในสาระสำคัญ และมีผลต่อการจัดซื้อจัดจ้างอย่างมีนัยสำคัญ ไม่เป็นการเปิดเผยเกณฑ์การให้คะแนน และเป็นการเปิดช่องให้คณะกรรมการใช้ดุลพินิจในการให้คะแนนทำให้ขาดความโปร่งใส รวมทั้งก่อให้เกิดความได้เปรียบเสียเปรียบระหว่างผู้ยื่นข้อเสนอด้วยกัน ทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม ซึ่งขัดกับหลักพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ.2560 มาตรา 8 หรือไม่

4. ตามประกาศประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ ข้อ 5 กำหนดให้ผู้ยื่นข้อเสนอต้องเข้าร่วมฟังการชี้แจงรายละเอียดในการเตรียมการทดสอบระบบ (Proof of Concept: POC) ในวันที่ 17 ก.ค. 2569 ระหว่างเวลา 09.30 น. ถึง 12.00 น. ณ ห้องประชุม กรมการกงสุล หากในการชี้แจงดังกล่าวมีการกำหนดหรืออธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับวิธีการให้คะแนนของแต่ละเกณฑ์ย่อยดังกล่าว ไม่ได้กำหนดไว้ในประกาศประกวดราคาหรือเอกสารประกวดราคาฯ(TOR) ทำให้ผู้ยื่นข้อเสนอไม่สามารถรับทราบหลักเกณฑ์การประเมินที่ครบถ้วนก่อนการยื่นข้อเสนอ และไม่มีระยะเวลาเพียงพอในการออกแบบ ปรับปรุง หรือพัฒนาระบบให้สอดคล้องกับหลักเกณฑ์การประเมินดังกล่าว

 

ย่อมอาจก่อให้เกิดข้อสงสัยว่า การให้คะแนนของแต่ละเกณฑ์ย่อยขาดความโปร่งใส เนื่องจากผู้ยื่นข้อเสนอทุกรายต้องได้รับทราบสาระสำคัญของหลักเกณฑ์การประเมินในเวลาเดียวกันและภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน ทำให้ส่งผลกระทบต่อความได้เปรียบเสียเปรียบระหว่างผู้ยื่นข้อเสนอด้วยกัน และเกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้เสนอราคาด้วยกัน มีผลต่อการจัดซื้อจัดจ้างอย่างมีนัยสำคัญ ถือเป็นการเปิดช่องให้มีการพิจารณาการให้คะแนนที่ต้องอาศัยดุลพินิจของคณะกรรมการพิจารณาผลการประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ อาจก่อให้เกิดข้อโต้แย้งเกี่ยวกับความเป็นธรรมในการจัดซื้อจัดจ้างว่ามีการกำหนดหลักเกณฑ์อย่างกว้างเป็นการเปิดช่องให้คณะกรรมการใช้ดุลพินิจเพื่อเอื้อประโยชน์ให้ผู้เข้าร่วมประกวดราคารายใดรายหนึ่งได้เปรียบจากข้อกำหนดดังกล่าวหรือไม่  หลักเกณฑ์ที่ไม่ชัดเจนดังกล่าวมีผลสำคัญทำให้เกิดการแพ้ชนะในการประมูลงานในครั้งนี้ เนื่องจากมีคะแนนมากถึง 20 คะแนน 

 

โดยกลุ่มเอกชน ได้เรียกร้องให้กระทรวงการต่างประเทศยกเลิกการประกวดราคาจ้างผลิตและให้บริการ E-Passport ระยะที่ 4 และดำเนินการจัดทำเอกสารประกวดราคาให้ถูกต้องตามที่กฎหมายและหนังสือคณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว 198 ลงวันที่ 8 เม.ย. 2564 กำหนดด้วย